LÊ MINH QUỐC: Nhật ký 22.5.2017

PDF.InEmail


Trang_sch1R

 

Ngồi dưới một vòm lá xanh

Tháng giêng bước đến tôi thành trẻ thơ

Tay không vướng chút bụi mờ

Lòng thanh thản lật từng tờ giấy ngoan

Tôi ngồi đọc sách hân hoan

Bao nhiêu ý tưởng rộn ràng vây quanh

Tưởng chừng như chiếc lá xanh

Và tôi phút chốc hóa thành tháng giêng

Ấy là cảm giác, một hình ảnh khó quên trong ký ức. Mỗi lần nhớ lại, y vẫn còn giữ nguyên sự cảm phục: Một buổi trưa, vừa bước ra ngoài hiên đứng ngó đất nhìn trời, bất ngờ, thấy một chiếc xích lô dừng lại trước cửa nhà. Từ trên xa bước xuống là chị gái của y, ối dào, trên tay chị kệ nệ là sách, được gói cẩn thận, có cả nơ xanh, đỏ đính theo.

Sau khi chị bước vào nhà, y mới biết đó là phần thưởng của nhà trường dành cho học sinh giỏi. Những quyển sách ấy, chị cho mượn đọc, với y, từ năm tháng tuổi thơ là “bè bạn” chân tình. Y đã đọc ngấu nghiến, đọc từng trang và ước mơ sau này cũng được thầy cô tặng phần thưởng là sách. Bấy giờ, phần thưởng nhà trường dành cho học trò chỉ là sách.

Suôt năm tháng tiểu học, rồi sau này lên bậc trung học, thế hệ y đã bước đầu làm quen với sách từ niềm vui trong trẻo như thế.

Ngoảnh lại với thời gian, chẳng ngờ, bây giờ không phải đứa trẻ nào cũng có niềm vui ấy. Đơn giản chỉ là, do không có nhiều thời gian đưa con đi nhà sách, tự tay lựa sách cho con; vì thế, lúc con ngoan, đạt điểm cao hoặc nhân sinh nhật, dịp vui nào đó, bố mẹ chỉ chọn cách “nhanh, gọn, lẹ” bằng câu hỏi: “Con thích gì, ba mẹ mua cho con”. Câu hỏi ấy, đơn giản nghĩ rằng, cho con chọn tức đã khiến con hài lòng, thích thú với món quà đó. Mà ở đứa trẻ, sự yêu thích sách không phải ngẫu nhiên mà có. Nó còn cần được sự tác động, định hướng, hướng dẫn từ các bậc phụ huynh nữa.

Làm thế nào để thay đổi một quan niệm về cách tặng quà? Khó lắm. Khó ở chỗ hiện nay, thói quen tặng sách cho con, tặng cho người thân hầu như không còn mấy ai chú trọng. Nghĩ rằng, một khi đã tặng thì phải tặng vật gì đó đắc giá, “đáng đồng tiền bát gạo”, không “đụng hàng” càng tốt ắt mới đẳng cấp, sang trọng và người nhận mới hài lòng. Dần dần mọi người mặc nhiên thừa nhận phải là vậy. Tặng sách à? Dễ quá. Giá tiền chẳng bõ bèn gì, ai cũng có thì có gì là “độc”?

Nghĩ thế là sai lầm.

Khi tặng một/nhiều quyển sách cho ai đó, tức bản thân ta đã biểu lộ sự tôn trọng về tri thức, nhân cách, sự am tường của người đó. Rồi sau này, có dịp, ta cùng người đó tranh luận, trao đổi, chia sẻ về những câu chuyện, triết lý, vấn đề trong những quyển sách đó, há chẳng phải là tri kỷ, tri âm cùng có chung thú vui tao nhã đó sao?

Thuở sinh thời, khi đến thăm chung cư cao cấp của người dân, Thủ tướng Lý Quang Diệu đã từng phàn nàn là ông không thấy ở đó có sách, tranh nghệ thuật. Sự đáng tiếc đó, ở nước Nam ta cũng đang dần xẩy ra trường hợp tương tự. Y đố ai vào các chung cư hiện nay mà thấy chủ đầu tư có bố trí phòng đọc sách dành cho cư dân nơi đó. Hầu như không có. Ngày kia, có một bạn văn đã làm một điều khiến y cảm động và thán phục: Sau nhiều năm công tác tại nhà xuất bản, được sở hữu một số lượng sách không nhỏ, lúc về hưu chị đã dành tặng toàn bộ cho khu chung cư đang ở. Chị mong muốn rằng, nơi này, phải có thư viện mi ni dành chung cho mọi người. Việc làm này, sau đo đã được nhiều người chung tay tiếp sức.

Y nghĩ, để hình thành một thói quen, trước hết, phải có người thắp lên ngọn lửa từ những việc làm tốt đẹp. Dần dần, nó mới có sức lan tỏa từ sự kết nối của nhiều nơi, nhiều chốn.

Vấn đề tặng quà là sách cũng vậy thôi. Hãy bắt đầu từ mỗi chúng ta, ngay từ trong gia đình mình. Và chắc chắn những quyền sách đó sẽ là bạn đồng hành cùng người được tặng. Rồi lúc nhìn sách, họ sẽ nhớ đến người đã tặng. Đành rằng, các món quà khác cũng vậy nhưng quà là sách thì không chỉ là sách mà ở đó là những con chữ mở ra biết bao điều cần nói mà người tặng muốn gửi gắm.

Không phải ngẫu nhiên, có những người nhờ đọc sách mà thay đổi cuộc đời của mình. Y mạo muội nghĩ thêm rằng, một khi thay đổi thói quen là tặng sách cho nhau, có lẽ, từ đó sẽ nẩy sinh ra một mối quan hệ bền vững hơn mà cũng tri thức hơn. Còn nhớ, nhà văn Vũ Trọng Phụng từng chia sẻ với đồng nghiệp về sự tệ hại của gia đình nước Nam ta, đó là sự khoe mẽ. Bởi khi bước vào một căn nhà, chỗ trân trọng nhất lẽ ra phải là kệ sách/tủ sách thì người ta lại trưng bày một tủ rượu Tây!

Nói đi cũng phải nói lại. Trách làm sao được, bởi do mối quan hệ lâu nay, họ chẳng hề được tặng sách mà chỉ được tặng rượu thì sao? Thế thì, gia chủ cần xem lại chính mình. Cả đời không đọc sách, không yêu quý sách thì hà cớ gì người ta phải tặng sách? Một khi mình có yêu, có thích thì người ta mới biết mà “gãi đúng chỗ ngứa” chứ?  

Đúng lắm. Y có chị bạn đang làm ở HTV, hễ đến ngày sinh nhật của chị, luôn có món quà mà chị yêu thích nhất: Những quyển sách do cô con gái chọn mua tặng mẹ. Biết mẹ thích sách, cô nhóc đem lại niềm vui cho mẹ bằng cách đó. Hơn nữa, bản thân cô nhóc cũng thích sách bởi ngay từ lúc còn bé, người mẹ cũng đã từng tặng sách, tập thói quen thích đọc sách cho con.

Nhân đây, y ghi lại kinh nghiệm của bạn Nguyễn Hà (Vĩnh Phúc) đã “hiến kế” tạo thói quen đọc sách cho con - mà chị bạn ở HTV của y chắc cũng từng thực hiện: “Mỗi ngày đọc được 1 quyển sách thì cuối tháng bọn trẻ được chọn 1 món quà. Có thể là đồ chơi, đi chơi công viên hay ăn bún, cơm rang ở nhà hàng chúng thích. Một vài tháng tổ chức một bữa tiệc sách tại nhà. Sẽ có 5-7 bạn con bạn thân bố mẹ hoặc bạn học đến nhà cùng đọc sách và đánh chén pizza, mỳ Ý hay cơm cuộn. Rồi cả bọn sẽ thi nhau kể chuyện, ai được nhiều người bầu nhất sẽ có quà là dụng cụ học tập. Vậy mà rất hiệu nghiệm. Lũ trẻ coi đọc sách là trò chơi thú vị, có cạnh tranh, có thưởng và nhất là biết nhiều câu chuyện mới thú vị”.

Hãy bắt đầu từ một thói quen tốt, phải là từ gia đình của chính mình. Và y nghĩ, một khi xã hội hình thành thói quen thích đọc sách, tặng sách cho nhau, chính điều này sẽ góp phần thay thế cho một định lượng về giá trị của đẳng cấp mà lâu nay đã định hình trong cộng đồng.

Trở lại với kỷ niệm cũ từ năm tháng tuổi thơ, y nghĩ gì? Rằng, bà chị ruột đã mất, đã về suối vàng, những quyển sách mà chị nhận phần thưởng ngày xa xưa ấy cũng đả mất. Vậy nhưng, những gì đã đọc, những dòng chữ từ trang sách ấy vẫn còn, vậy chị y vẫn còn chứ nào đâu đã mất. Đúng không nào?

Tay không vướng chút bụi mờ

Lòng thanh thản lật từng tờ giấy ngoan

Tôi ngồi đọc sách hân hoan

Bao nhiêu ý tưởng rộn ràng vây quanh

L.M.Q

Chia sẻ liên kết này...

 
 

LÊ MINH QUỐC: Nhật ký 18.5.2017

PDF.InEmail

unnamedcabn_loi

 

Nói tóm lại, rốt cuộc, cuối cùng, sau chót là y vẫn sử dụng cái “cùi bắp”, dù không ít bạn bè chê “củ chuối”. Chẳng sao cả, cái điện thoại di động quan trọng là thế nhưng y vẫn chỉ thích mỗi chức năng nhắn tin. Nếu có ai đó, có thể đọc hết các tin nhắn trên máy điện thoại của hạ? Chuyện gì sẽ xẩy ra?

Sáng nay, tình cờ đọc trên trang mạng nọ, bèn cười với những hình ảnh chụp lại từ tin nhắn. Chỉ có thể là trao đổi giữa mẹ với con gái. Tự dưng có cảm giác vui vẻ và thêm quý trọng tình mẫu tử của họ. Sức mấy, còn lâu, y mới có thể sống trong sự tếu táo, tinh nghịch, vui nhộn này. Mà trước khi chép lại, cần liệt kê ra một vài từ mới, với y chưa thể giai thích rành rọt, dù hiểu nghĩa. Thì ra, cách viết trên mạng của giới trẻ cũng đã khác trước nhiều lắm rồi. Chẳng hạn, cạn lời, quỳ lời, bói chữ, lầy/lầy lội, xì tin, bá đạo, quách tĩnh, bắt bài, troll, chất v.v…

“- Không biết đã bao giờ con nói với mẹ chưa nhỉ? Con yêu mẹ.

- Hôm nay, con định đi đến sáng hả con?

Lời bình: Mẹ vẫn "quách tĩnh" lắm, "bắt bài" nịnh nọt nhanh như một cơn gió!”.

Trong tiểu thuyết kiếm hiệp của Kim Dung có nhân vật Quách Tĩnh. Giới trẻ vận dụng luôn bởi từ “tĩnh” hiểu theo nghĩa bình tĩnh/tĩnh táo. Cũng tựa như đã hình thành cụm từ “Yết Kiêu” để chỉ những ai kiêu căng; hoặc lúc uống bia: “Dzô! 1,2, 3 dzô! Bắc Cạn!” là ngầm hiểu nghĩa của nó nằm ở từ “cạn”. Phải uống cạn. Uống 100%, không để lại “long đền”, không còn cặn, không còn một giọt nào trong ly.

“Bắt bài”, Việt Nam tự điển (1970) của Lê văn Đức và Lê Ngọc Trụ giải thích: “Bắt những con bạc đang ăn thua trong sòng: “Bắt bài phải có tiền tang”. Hát đối đáp theo nhịp trống trong tuồng hát bội giữa một đào một kép, chân quỳ chân chống, lưng day lại, ở hai góc sân khấu”. Theo nghĩa thứ nhất, “bắt” là bắt bớ nhưng người đang sát phạt trong sòng bài. Nhưng ở  mẩu đối thoại của tin nhắn thì “bắt bài” lại hoàn toàn không liên quan.

“Bài” có nhiều nghĩa, ở đây hiểu theo nghĩa là mưu chước, mưu kế, mánh lới. Trong Truyện Kiều, nhiều lần Nguyễn Du sử dụng “bài” theo nghĩa này: “Chiến hòa sắp sẵn hai bài/ Cậy tay thầy, thợ mượn người dò la”; Nàng rằng: Muôn sự ơn người/ Thế nào xin quyết một bài cho xong” v.v…

Vậy, cụm từ “bắt bài” hiện nay đang sử dụng, ta hiểu là ý định, kế hoạch, mưu chước của người này dù không nói ra, không tiết lộ nhưng người kia đã biết tỏng tòng tong, đã “đi guốc trong bụng”, đố mà giấu mà cãi.

“- Mẹ ơi, hôm qua con mua cho ông xã của mẹ một đôi giày, mẹ nhận được chưa ạ?

- Không nhận, có phải của tôi đâu mà tôi nhận?

- Không phải của mẹ nhưng cũng của nhà mẹ mà?

- Không quan tâm.

Lời bình: “Mua cho ông xã của mẹ chứ có phải mua cho mẹ đâu mà nhờ nhận hộ như đúng rồi!”.

Không rõ, do đâu ông xã/bà xã trở thành tiếng lóng để chỉ người chồng/ vợ. Phải chăng cách gọi tếu táo này là nhại theo chức vụ xã trưởng - người đứng đầu chính quyền trong một xã? Hay do ảnh hưởng từ tên gọi Xã Xệ - một nhân vật ngớ ngẩn, mập ục ịch, tốt bụng cùng cặp kè với Lý Toét ốm cà tong cà teo? Khó có thể quả quyết một cách rành rọt. Cách gọi này thân mật, chan chứa tình cảm yêu thương.

“- Con yêu mẹ.

- Cháu trả điện thoại lại cho con cô đi nhé. Mượn điện thoại bạn rồi nhắn tin linh tinh như thế không hay đâu.

Lời bình: "Đây là giọng ai, không phải giọng con tôi…".

“- Bố bảo mẹ đi mua thuốc cảm cho con đấy.

- Đừng nói chuyện với tôi, cô có biết tôi là người nổi tiếng không?

- Con nhức đầu lắmmmm…

- OK, hy sinh một chút cho fan vậy”.

Lời bình: Mẹ rất ít khi "troll" những một khi đã "troll" thì phải "chất" như này này!  

"Troll" là gì? Từ điển wikipedia giải thích: “Troll, người khổng lồ độc ác là nhân vật trong Thần thoại Bắc Ấu được mô tả dưới dạng một loài sinh vật đáng sợ”. Gần đây, bộ phim Trolls của đạo diễn Mike Mitchell (Mỹ) trình chiếu tại Việt Nam, dịch “Quỷ lùn tinh nghịch”. Suy luận ra rằng, “troll” trong mẫu đối thoại trên hiểu theo nghĩa là lúc bà mẹ nghịch đùa, tếu táo, tinh nghịch chứ không hiểu theo nghĩa gốc mà từ điển đã cho biết. Còn “chất” dứt khoát là cách nói gọn của “chất lượng”, là “đâu ra đó”, không chê vào đâu được.

“- Mẹ ơi, hôm nay con đọc được trên báo, người ra bảo hồi bé mà đánh mắng trẻ con để dạy chúng chẳng có tác dụng gì đâu. Giờ mới biết hồi đó mẹ đánh con  mất công rồi.

- Mất công gì đâu, hồi đó mẹ đánh mày là để xả cơn tức thôi, liên quan gì đến dạy dỗ.

Lời bình: Cạn lời”.

Trước một sự việc bất ngờ đến độ không thể lường trước, không nghĩ đến thế, vậy mà nó vẫn xẩy ra, vì thế, người ta không còn biết nói/bình luận một câu gì. “Cạn lời” là hiểu theo cái ý đó. Còn nhớ, vừa đọc một cái tựa thế này: “Quỳ lời” trước bài văn quá đỗi “hư cấu” của cậu học sinh cấp 3”. Quỳ lời, hiểu thế nào cho đúng? Có phải là dù không bình luận gì nhưng cũng ngầm thán phục, chứ không bỉ bai như “cạn lời”?

Tạm dừng với mẩu đối thoại đáng yêu trên, hãy đọc bài tập làm văn của cậu học sinh cấp 3. Bài này cô giáo chấm 6,5 điểm với lời phê bằng bút đỏ của: “Sợ anh quá! Anh toàn nói những chuyện không tưởng. Nói quá vừa thôi chứ”. Sau khi được đăng tải trên diễn đàn NUE Confessions bài văn bá đạo này đã nhận được hơn 23 nghìn lượt thích, hơn 3 nghìn lượt chia sẻ và gần 4 nghìn lượt tham gia bình luận. Nguyên văn như sau:
 

"Hải Phòng ngày 4 tháng 10 năm 2035

Tuyền thân mến!

Khang đây. Vậy là đã hơn 20 năm rồi kể từ lần cuối chúng mình gặp nhau nhỉ? Sao hôm trước lớp mình họp lớp cậu lại không đi, các bạn đến đông đủ lắm, thiếu mỗi cậu thôi. Bây giờ trông ai cũng xinh và sự nghiệp thành đạt lắm, gặp ngoài đường mà không nhận ra luôn. Trường mình cũng khác xưa nhiều rồi. Mình viết thư này để kể cho cậu nghe về sự thay đổi của trường trung học cơ sở 20 năm qua nhé.

20 năm trôi qua, đủ để cho mỗi người gây dựng cho mình một cơ ngơi vững trãi. Mình cũng vậy, ước mơ nhỏ bé thống trị thế giới của mình đang trở thành hiện thực cậu ạ. Hiện tại tớ đang giữ cương vị làm Bộ trưởng Bộ Quốc phòng kiêm Bộ trưởng Bộ giáo dục.
 

Nếu cậu đang thắc mắc sao tớ vừa đẹp trai, thông minh và đa tài như vậy thì đây chính là bí mật mà tớ không thể bật mí. À mà cậu đã lấy chồng chưa? hình như là chưa hả. Tớ thì chủ nhật tuần này lấy vợ thứ 20 rồi, cô ấy 18 tuổi, là người mẫu ảnh, xinh lắm.

À hôm trước ngày 29 tháng 4, Nhi đạp xích lô sang nhà tớ để báo về ngày họp lớp, đang lắm việc nhưng cứ nghĩ đến việc gặp lại các bạn và ôn lại kỷ niệm xưa thì mình gấp luôn quyển sách 'Thôn tính nước Mỹ và cách trở thành bất tử' lại, nhảy lên xích lô để Nhi đèo đến lớp. Ôi, hôm đấy mới có cơ hội để ngắm nhìn con đường đến trường mà ngày xưa mình vẫn đi học.

Đường được làm mới hoàn toàn, những hàng cây phượng vỹ tỏa bóng xanh rờn, bông hoa phượng đỏ tỏa sắc dưới ánh nắng chói chang. Ngắm nhìn mãi mà tự nhiên cái cảm giác nôn nao, bồi hồi của ngày đầu tiên đi học ùa về. Ôi, ngôi trường Hồng Bàng thân yêu gắn bó 3 năm cuối cấp của ta đã thay đổi quá nhiều.

Nhìn từ xa, trường Hồng Bàng trông nổi bật hẳn với những ngôi nhà xây san sát bên cạnh trường, sơn lại màu trắng của hòa bình, của sự to do, bình đẳng, trường được mở rộng lan ra 5.000 m2, trên sân không có một mẩu rác nào cả. Thầy hiệu trưởng cho xây thêm 6 dãy nhà, mỗi dãy có 8 tầng, mỗi tầng được xây 5 phòng học, ở hành lang mỗi phòng học đặt 5 chậu hoa hồng đỏ và trắng, bông hoa nở rộ làm tôn lên vẻ thanh tú của chậu hoa đúc từ bạch kim và đính đá sa-phia đỏ.

Trường còn có sân đá bóng mini đủ rộng cho học sinh chạy vài chục vòng mỗi khi bị phạt, một sân golf với bãi cỏ xanh mướt như trong tác phẩm 'Cảnh ngày xuân' trích từ Truyện Kiều của Nguyễn Du. Đặc biệt là bể bơi sâu 25m, thách thức giới hạn của bất cứ vận động viên nào trên thế giới.

Trên mỗi dãy nhà có một khu vui chơi để giải tỏa tâm lý và stress của học sinh mỗi khi bị căng thẳng.

Khu căn tin của trường bây giờ được xây lại, đổi tên thành 'Thiên đường ẩm thực' có từ những món đơn giản như bánh đa, phở cuốn đến những món đặc biệt như thịt sư tử quay và trứng cá hồi và rắc vàng bốn số chín ăn được.

Ở mỗi dãy nhà luôn có thang máy để học sinh leo lên đỡ mỏi chân, trong thang máy luôn có tủ lạnh để thức ăn cho học sinh khi đợi lên lớp và đặc biệt nhất đồ ăn tất cả đều miễn phí.

Ghé tạm vào một phòng học, tớ thấy thiết bị ngày càng hiện đại hơn, phòng có 3 chiếc điều hoà, bàn ghế được làm từ gỗ lim nghìn năm tuổi với chiều rộng chưa từng có và chiều dài chưa từng gặp. Ở cuối lớp là tủ để chứa đồ, mỗi học sinh được phát cho một chiếc Ipad đính chi chít kim cương và một chiếc Ipad 18 được làm từ vàng ròng. Phát triển, hiện đại là vậy nhưng học sinh trong trường vẫn chăm ngoan học hành mà không hề lơ đãng. Ở khuôn viên trường vẫn có những cây xanh tốt, từ cây rau ngót đến cây ăn thịt người thải ra kim cương để giúp học sinh phát triển môn sinh học.

Thấy trường phát triển như vậy tớ cũng thấy vui vì dự án 200 nghìn tỷ đồng cho giáo dục nước nhà mà tớ thực hiện đã giúp trường ta mới, đẹp và có chất lượng tốt như vậy. Mặc dù mọi thứ thay đổi quá nhiều trong 20 năm qua nhưng ngôi trường mà những kỉ niệm khi xưa vẫn ùa về trong tâm trí tớ.

Đang rảo bước trên sân trường lát bạch kim thì bỗng nghe tiếng gọi 'Khang đẹp trai ơi', 'My idol, 'Oppa'… Thoạt đầu cứ tưởng fan hâm mộ của mình nhưng nhìn kỹ thì toàn bọn trong lớp. Trời ơi, thằng Thụ béo ngày xưa giờ đang làm phụ hồ ở trường mầm non nhìn mà mất hết cảm tình.

Thằng Đức, Thịnh, Phùng, Hạnh, Diễm ngày xưa học giỏi nên lúc ra trường bọn nó cùng thành lập công ty hết. Ban đầu phát đạt lắm nhưng về sau cả lũ phải vượt biên chốn nợ. Thấy cũng tội mà thôi cũng kệ. À, cậu nhớ Nguyệt ngày xưa gầy còm không, bây giờ lớn lắm, 1m70 rồi, làm siêu mẫu cho công ty con của tớ, vẫn dễ thương như ngày nào. Thu thì vừa bay từ Los Angeles về, nghe đồn là tú bà.

À, đúng rồi, còn Nhi nữa. Ngày xưa cao ráo, xinh gái là vậy nhưng do 'ăn mảnh' nên không lớn lên được phân nào. Cường bây giờ nổi tiếng lắm, làm đầu gấu nổi tiếng ở Hải Phòng. Biệt danh là Cường, đi đến đâu người ta cũng kiếng nể.

Đang nói chuyện thì nghe tiếng cô Như: 'Chà! Khang về rồi đấy à, em đi cùng bọn nào đấy'. Quay lại, thấy cô Như mỉm cười rơi nước mắt chạy đến ôm mình. Nghe cô kể Phú và Dũng đều lấy vợ rồi, vợ chúng nó xinh lắm, cô Như cũng được bế cháu rồi. Nói chuyện với cô một lúc mà thấy cô hiền hẳn đi, không như dạo trước. Cả lớp dẫn cô đi chuỗi nhà hàng 18 sao do Hạnh mở. Nói chuyện mãi, đến lúc cô phải về, mọi người đều ứa nước mắt mà tạm biệt cô. Đi đến cổng trường thì gặp cô Hải, cô không khóc mà cô mỉm cười chào đón bọn tớ. Con Bông nhà cô ấy bây giờ lớn rồi, xinh lắm, gần bằng vợ tớ luôn, có con rồi. Bọn tớ về nhà cô ăn bữa trưa rồi đứa nào về nhà đứa ấy.

Thời gian trôi qua nhanh thật đấy. Thấy lâu rồi cậu chưa về. Khi ra tù nhớ về chơi nhé, rồi chúng mình hẹn các bạn vào ngày đẹp trời, lúc đấy chắc chúng mình cũng phải 50 tuổi rồi nhưng tớ sẽ đợi cậu về để thấy sự đổi mới của trường ta. Mong cậu sớm ra tù!

Bạn gần thân,

Khang”.

Y có bình luận gì không? Có chứ. “Quỳ lời”. Thôi thì, đã hết buổi sáng. Đi làm thôi. Lựa nhón thêm một mẩu tin nhắn nữa.

“- Sao?

- Con hỏi mẹ một chuyện nhé?

- Có thắc mắc gì thì hỏi 1080, hỏi tôi làm gì?

- Không phải…

- Có yêu…

- Con chỉ muốn hỏi…

- Hết tiền rồi!

Lời bình: Còn chưa kịp hỏi 2 câu: "Mẹ có yêu con không?""Có thể gửi cho con ít tiền” thì đã bị “mẫu hậu” "bắt bài” ngay lập tức!

Đúng chóc. Đọc xong, y bèn cười. Vui một chút nữa cho đời thêm tươi.

L.M.Q

Chia sẻ liên kết này...

 
 

LÊ MINH QUỐC: Nhật ký 11.5.2017

PDF.InEmail

 

thi-rieng-NXP-1-R


Chà, ngày trước, dạo đầu năm 2000, y làm việc hào hứng quá. Hỏi đáp Non nước Xứ Quảng, y viết một lèo 4 tập. Hào hứng. Say mê. Sau đó, từ những gì đã viết, y lại triển khai thành chuyên luận Người Quảng Nam. Còn nhớ, lúc đó đã gửi về tặng UBND tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng. Điều bất ngờ là ông Nguyễn Xuân Phúc - bấy giờ là Chủ tịch tỉnh, nay Thủ tướng Chính phủ - đã hồi âm bằng công văn có đóng dấu treo. Trong đó, câu chót là: “Chúng tôi sẵn sàng hợp tác và tạo điều kiện thuận lợi để đồng chí hoàn thành bộ sách”.

Tại sao, sau đó, y không tiếp tục đeo đuổi nữa? Nói ra cũng buồn cười. Rằng, một người con xa quê khi viết về nơi yêu dấu, chôn rau cắt rốn là lúc họ nhớ về quá khứ êm đềm. Nhớ về những tháng ngày hoa niên “Ngày thắm tươi bên đời xuân mới”. Viết bằng tình yêu chan chứa tự đáy lòng. Không vì mục đích gì ngoài việc thể hiện tình cảm chân thành trên trang viết. Miệt mài. Cần cù. Hào hứng. Và cứ ngỡ như lúc ấy, còn nghe vang vọng bên tai những tiếng nói cười tuổi thơ; còn thấy cả vạt nắng, giọt mưa hiện về trong mắt nhìn; còn nghe mùi biển mặn mơn man trên da thịt…

Vậy, tại sao đề tài này lại không tiếp tục?

Phải nói thật rằng, khi bước ra khỏi trang văn có lúc va chạm với thực tế hằng ngày, tự dưng đâm ra nản quá. Những sự việc tiêu cực, hắc ám đang diễn ra tại quê nhà, cảm thấy bất lực và chán chường. Chẳng hạn, ở quê y có câu: “Quảng Nam ta có đèo Le/ Bà con ta nói cứ đè mà leo’, năm nọ vì thiên tai lũ lụt, màn trời chiếu đất, Nhà nước trợ giúp cho bà con nghèo một số gà để làm vốn, nào ngờ số gà ấy chỉ chạy tọt vào nhà quan chức nọ thuộc xã nọ cùng bà con của ông ta. Rằng, ở quê mẹ của y ở huyện Ái Nghĩa (Đại Lộc), năm nọ có quan chức nọ sinh năm 1967, nhưng chẳng rõ bằng cách nào lại có Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng 2 với năm sinh 1956 v.v… và v.v…

Những chuyện thô lậu ấy, mắc dzịch ấy có thể chẳng ghê gớm, to tát lắm, chỉ là "Con sâu làm rầu nồi canh" nhưng lại khiến tâm hồn y chùng xuống. Rồi, bao nhiêu hăm hở về viết về quê nhà đang hào hứng bỗng chìm nghỉm mất tăm. Những vặt vãnh, những vớ vẩn này, tưởng rằng là chuyện của thiên hạ chăng? Y chẳng có liên quan gì sất. Có thể đúng là vậy. Nhưng rồi đối mặt với sự tiêu cực của thời đang sống, nó sẽ tạo ra những gì cho con người ta? Năng lượng vui sống hay tiếng thở dài ngao ngán, bẽ bàng thế thái nhân tình?

Không phải ngẫu nhiên, về cuối đời, sau khi đã hoàn thành sứ mệnh của một nhà trí thức chân chính, với hàng trăm đầu sách hữu ích cho đời sau, ông Nguyễn Hiến Lê cho biết vài suy nghĩ về “Nhân sinh quan”: “Hồi trẻ, quan niệm của tôi về hạnh phúc là tự do, độc lập, làm một công việc hữu ích mà mình thích, gia đình êm ấm, con cái học được, phong lưu một chút chứ đừng giàu. Nhưng hồi 50 tuổi tôi thấy bấy nhiêu chưa đủ, cần thêm điều kiện này nữa: sống trong một xã hội lành mạnh, ổn định và tương đối thịnh vượng (Hồi ký Nguyễn Hiến Lê - NXB Văn Học - 1992 - tr.555). Câu chót, thiết tưởng cũng là tâm niệm, ước mơ của nhiều người cầm bút.

Sáng nay, nghĩ đến một sự kiện liên quan đến quê nhà. Tự dưng lại đâm ra nản thêm một lần nữa. Từ báo chí đến các trang mạng xã hội đồng loạt chia sẻ cấp tập về thông tin của dự án du lịch xâm hại núi Sơn Chà/Sơn Trà. Sự việc này nguy hại nguyên trọng thế nào? Báo chí đã bình luận nát nước rồi. Không nhắc lại.

Trước tình trạng này, cộng đồng người yêu Sơn Trà phối hợp với Trung tâm Bảo tồn đa dạng sinh học Nước Việt Xanh - Green Việt đứng ra kêu gọi mọi người cùng ký tên kiến nghị Thủ tướng xem xét, điều chỉnh lại quy hoạch tổng thể Bán đảo Sơn Trà theo hướng giải cứu "lá phổi xanh" của Đà Nẵng khỏi bê tông hóa, không đánh đổi môi trường lấy kinh tế, gây ảnh hưởng đến cuộc sống bình yên của người dân. Tính đến ngày 5.4.2017 đã có hơn 10.000 người ký tên đồng tình.

Báo Tuổi Trẻ ngày 1.5.2017 có đăng tin “Rừng Sơn Trà bị tàn phá qua hình ảnh vệ tinh”. Dù chỉ mấy dòng nhưng lại rất nhiều thông tin: “Hình ảnh Google Map ngày 1.5 cho thấy một khu vực ở phía tây bán đảo Sơn Trà, kế bãi biển Tiên Sa đã 'trụi cây, trơ đất'. Trong khi đó, ảnh chụp từ Google Map trước đó cho thấy khu vực này vẫn còn xanh um. Theo tỉ lệ trên Google Map, phần rừng bị tàn phá chiếm khoảng 1/160 diện tích bán đảo Sơn Trà. Được biết phần rừng bị tàn phá này chính là dự án du lịch trên bán đảo Sơn Trà do Công ty cổ phần Biển Tiên Sa làm chủ đầu tư và đơn vị thi công là Công ty TNHH một thành viên 319 Miền Trung (một doanh nghiệp thuộc Bộ Quốc phòng) hiện đang bị đình chỉ”.

Chiều ngày 11.5.2107, trong cuộc họp bàn về vấn đề này, Tổng cục Du lịch thông báo vẫn không thay đổi quy hoạch Sơn Trà, đồng thời khẳng định quy hoạch được làm đúng quy trình. Tuy nhiên, Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng không ký tên đồng thuận vì chưa thỏa mãn 4 kiến nghị đã gửi Thủ tướng Chính phủ ngày 21.3.2017: “1. Tại sao trong bản Quy hoạch Du lịch không tính đến Quy hoạch rừng đặc dụng và đặc biệt là Quy hoạch bảo tồn đa dạng sinh học? 2. Trong bản Quy hoạch, vai trò chắn gió bão, phòng chống thiên tai của Sơn Trà là ở đâu, trong khi vai trò này của Sơn Trà là vô cùng quan trọng đối với Đà Nẵng? 3. Tại sao những tác động đến đa dạng sinh học và hệ sinh thái gần như không được đề cập trong đánh giá môi trường chiến lược của quy hoạch mà vẫn phê duyệt quy hoạch? Trong khi bán đảo Sơn Trà là nơi dễ dàng nhất trên thế giới có thể quan sát loài voọc chà vá chân nâu ngoài tự nhiên. 4. Tổng cục căn cứ vào tiêu chí nào để xác định các dự án là du lịch sinh thái?”.

Chiều chiều mây phủ Sơn Chà

Lòng ta thương bạn nước mắt và lộn cơm

Câu ca dao vọng lại nghe rõ mồn một. Vấn đề này sẽ dẫn đến một hồi kết thế nào? Ta hãy chờ xem. Vẫn biết “Ăn theo thuở, ở theo thời”. Đời sống là một sự vận động liên tục, phải có sự thay đổi, không thể cứ khư khư nệ cổ, bám lấy cái cũ dù rằng có lúc đã trở thành truyền thống nhưng nay đã lỗi thời, nếu cần, phải xóa bỏ. Nếu sự xóa bỏ, thay đổi theo chiều hướng tích cực vì cộng đồng, vì môi trường sống thì tốt quá. Đáng vỗ tay hoan nghênh.Nhưng khổ nỗi, có nhiều sự việc lại ngày càng “khác trước” theo chiều hướng xấu đi. Và điều tệ hại này, có ảnh hưởng gì đến mỗi chúng ta không? Chắc chắn rằng có.

Với y, nghĩ về quê nhà, nếu có chăng chỉ là vài ba trang viết, chỉ có thế, chẳng gì to tát, chẳng gì ghê gớm nhưng rồi cũng thấy nản, chứ huống gì những ai nặng lòng cố hương nhiều hơn gấp bội phần. Chẳng lẽ, trước những tiêu cực, nhố nhăng mà cứ bịt tai, nhắm mắt véo von, chìm đắm tâm tưởng về cái thời của nhà thơ Tường Linh đã có? Cái sự có ấy, có thật là còn hay đã mất?

Quê hương tôi bên ni đèo Ải

Nhấp nhô bóng thuyền cửa Đại

Già nua nếp phố Hội An

Ngũ Hành Sơn năm cụm ngắm sông Hàn

Chùa Non Nước trầm tư hương khói quyện

Đêm Đà Nẵng vọng buồn con sóng biển

Bún chợ Chùa, thương nước mắm Nam Ô…

Vì lẽ đó, nghĩ rằng, đã là dân viết lách chuyên nghiệp, cả một đời chỉ kiếm sống duy nhất bằng con chữ, dám nói rằng, viết đề tài gì cũng khó. Nhưng khó nhất vẫn là viết về quê nhà, về nơi nặng nợ kiếp người mà trong lòng còn ngỗn ngang thế sự thì đố ai có thể bình tâm ngồi viết. Khó lắm. Cực khó. Bởi không gì mỉa mai hơn khi nhìn về quá khứ, tự hào với tiền nhân, thiên nhiên vẫn còn thắm tươi đẹp đẽ trong ký ức mà hiện tại đã là một dòng chảy khác. Đã từ lâu, từng tự nhủ, không bàn đến chuyện thời sự nữa. Cho yên thân. Cho nhẹ đầu. Ấy vậy cũng khó nốt. Làm sao có thể dững dưng tìm vui theo trời, trăng, mây, nước... cùng rị mọ chữ nghĩa?

L.M.Q

Chia sẻ liên kết này...

 
 

LÊ MINH QUỐC: Nhật ký 8.5.2017

PDF.InEmail

 


truyn-Kiu-2truen_kiedu

 

“Vô phúc đáo tụng đình”, không chỉ tâm lý của người Việt, câu cửa miệng này có tính khái quát dành cho mọi sắc tộc, mọi thể chế chính trị. Bởi vì rằng, bên cạnh những vị quan tòa thanh liêm, cần cân nẩy mực, trắng đen phân định rõ ràng, thời nào cũng có “Con sâu làm rầu nồi canh”, “Xui nguyên giục bị”. Ngày trước, khi vịnh Truyện Kiều, cụ Nguyễn Khuyến hạ bút chua chát, cay đắng: “Có tiền việc ấy mà xong nhỉ?/ Thời trước làm quan cũng thế a?”.

Một khi cầm bút, dù là thể loại, đề tài nào đi nữa, người ta cũng gửi gắm tâm sự, tình cảm, ý nguyện của mình trong đó. Có thể nó lồ lộ trên dòng chữ, lại có lúc ẩn náu giữa khoảng trắng của mỗi dòng chữ.

Mấy hôm nay, thú thật, chẳng thiết đọc gì cả. Mọi thông tin trên báo chí, chỉ lướt theo đôi dòng thời sự. Thời gian còn lại, y lại chúi mũi vào Truyện Kiều. Nhẫn nha. Chậm rãi. Đọc như một cách tìm về sự trong sáng của tiếng Việt. Và qua đó, lấy làm ngạc nhiên không rõ vì sao thi hào Nguyễn Du đồng tình về tính cách một vị quan phủ lúc xử án lại có hành vi “chịu chơi” đến thế? Phải chăng cụ gửi gắm lòng tin, ước mơ về lẽ công bằng: “Bên ngoài lý, bên trong là tình” qua nhân vật này?

Rằng, ta hãy quay về lúc ông bố của Thúc Sinh phát hiện ra cậu con trai mình đã mèo mèo mỡ mỡ, chung chung chạ với Thúy Kiều. Trước tình huống này, sự bực mình, bực tức, bực bội ngùn ngụt dâng trào trong tâm trí những người làm cha, làm mẹ là phải thôi. “Phong lôi nổi trận bời bời/ Nặng lòng e ấp, tính bài phân chia”. E ấp trong ngữ cảnh này là e dè, rụt rè, có ý ngần ngại, chưa biết phải quả quyết làm sao cho hợp lý, do đó, Thúc Ông mới “tính bài phân chia”. Không rõ, Thúc Ông suy tính trong bao lâu, câu thơ tiếp nối lại là: “Quyết ngay biện bạch một  bề:/ Dạy cho má phấn lại về lầu xanh”.

Quyết định cứng rắn chia uyên rẽ thúy khác gì bom nguyên tử nổ trên đầu. Đưa Thúy Kiều về lại cái chốn hắc ám mà chàng vừa chuộc nàng ra khỏi? Lập tức, chàng hoảng hốt: “Đánh lời, Sinh mới lấy tình nài thêm”. Dù năn nỉ ỉ ôi, cắn cỏ ngậm vành nhưng ông bố vẫn không thèm nghe, bỏ mặc ngoài tai. Thấy con cứ lải nhải mãi bằng những “lời sắt đá tri tri”, bực lắm, khó có thể nói gì thêm. Vậy nên, “Sốt gan, ông mới cáo quỳ cửa công”. Ông đâm đơn ra công đường, nhờ quan phủ phân xử. Xét ra, giềng mối gia đình, xã hội ngày ấy vẫn đâu ra đó; nay, thời buổi này, có thể Thúc Sinh dẫn Kiều lánh đi chỗ khác chăng? Nếu thế, làm gì nhau?

“Trông lên mặt sắt đen sì”, ấy là hình ảnh nghiêm minh của quan phủ. Sự nghiêm minh, chính trực ấy, khó gì có thể mua chuộc nổi? Có phải thê chăng? Chưa chắc đâu. Lại nhớ đến lúc Hồ Tốn Hiến sau này gặp Kiều: “Lạ cho mặt sắt cũng ngây vì tình”. Còn điều kiện gì nữa không? Hãy nhớ lại câu thơ của cụ  Nguyễn Khuyến vừa nêu trên. Ở đây, cả hai yếu tố trên đều không xẩy ra. Lúc Trúc Sinh và Thúc Kiều vừa dẫn xác vào, lập tức là một trận mắng phủ đầu: “Gã kia dại nết chơi bời/ Mà con người thế là người đong đưa!”. Thế nào là người “đong đưa” - hiểu theo nghĩa tráo trác, lẳng lơ? Thì đây: “Tuồng gì hoa thải hương thừa/ Mượn màu son phấn đánh lừa con đen”. Nhớ lại đi, trong Truyện Kiều còn có câu: “Nước vỏ lựu, máu mào gà/ Mượn điều chiêu tập gọi là còn nguyên/ Mập mờ đánh lận con đen/ Bao nhiêu cũng bấy nhiêu tiền tiếc chi”.

Hầu hết các bản Kiều trước đây, giải thích con đen, đại khái là dân đầu đen, dân thường, “dân khu khu đen” thật ra, “con đen” ở đây là “con ngươi”. Đánh lừa con mắt nhìn của thiên hạ, chứ không cứ gì dân đen. Mắng mỏ chán chê, phân tích phải quấy, quan tòa bèn xử rằng: “Một là cứ phép gia hình/ Một là lại cứ lầu xanh phó về!”.

Câu thơ trên, không việc gì phải giải thích, rườm tai người khác. Y thích từ “phó”, nay chẳng mấy ai sử dụng nữa. Phó có nghĩa là giao về, ủy cho, trả về, nói rộng ra là chuyển/ trả một vật từ nơi này đến nơi khác; hoặc ủy cho người khác việc gì đó. Có giai thoại, lần nọ, chồng đi vắng, ra chốn công đường gặp lúc có người mang đơn kiện đến, chưa tìm hiểu thấu ngọn ngành, nữ sĩ Bà Huyện Thanh Quang phê luôn: “Phó cho con Nguyễn Thị Đào/ Nước trong leo lẻo cắm sào đợi ai/ Chữ rằng: “Xuân bất tái lai/ Cho về kiếm chút kẻo mai nữa già!”. Bút phê bằng thơ khiến ta phì cười còn bởi từ “kiếm chút” - tức là cho phép cô Đào được quyền kiếm mụn con để ẵm bồng, nói cách khác, cô được phép ly dị chồng ngon ơ.

Hãy trở lại với Thúc Sinh - Thúy Kiều. Khi nghe quan tòa xử như trên, sức mấy Thúy Kiều chọn “phương án” trở lại cái nơi “Nhện này vương lấy tơ kia mấy lần”. Nàng quyết không trở lại lầu xanh. Hỡi ôi, lập tức, nàng phải hứng lấy trận đòn ghê gớm. không bút lực nào tả xiết. Thi hào Nguyễn Du không thể đành lòng miêu tả chi tiết, chỉ tóm gọn trong 8 từ: “Đào hoen quện má, liễu tan tác mày”. Tuy nhiên, trận đòn này, so lúc nàng bị Tú Bà ra tay vẫn chưa là “cái đinh” gì: “Uốn lưng máu đổ, giật đầu máu sa”. Còn kinh khiếp hơn nhiều.

Nhìn thấy cảnh tra tấn ấy, đau lòng quá, Thúc Sinh làm gì?

Chàng khóc, nhận lỗi là do mình nên mới xẩy ra cớ sự. Quan phủ động lòng, mới gặng hỏi chi tiết cụ thể ra làm sao v.v… Câu tỉ tê này mới quan trọng, quan trọng nhất của Thúc Sinh, nhờ nó mà chàng đã xoay chuyển tình thế ngoạn mục, bất ngờ: “Sinh rằng: “Chút phận bọt bèo/ Theo đòi vả cũng ít nhiều bút nghiên”. Ý chàng muốn nói, dù gì đi nữa Kiều cũng là người có học, biết chữ nghĩa, chứ không phải "hoa thải hương thừa". Thoạt nghe, quan tòa đổi thái độ: “Cười rằng: đã thế thì nên/ Mộc già hãy thử một thiên trình nghề”. Hay thật, ngài ra ngay đầu đề là vịnh bài thơ về cái gông (Mộc già).

Lập tức, chỉ trong nháy mắt cô Kiều đã phóng bút cái vèo. Bài thơ làm xong và dâng lên, ngài đọc xong: “Khen rằng: “Giá lướt Thịnh Đường/ Tài này, sắc ấy, nghìn vàng chưa cân”. Lời khen tót vời này, chứng tỏ với ngài, bài thơ của Kiều là tuyệt bút. Nhận xét ấy có thiên lệch không? Còn nhớ, có giai thoại, vua Tự Đức từng khen: “Văn như Siêu, Quát vô tiền Hán/ Thi đáo Tùng, Tuy thất thịnh Đường”. Nhận xét ấy có “quá hớp” không? Âu cũng là tâm lý thường tình của con người ta, một khi đã thích, đã mến nhau vì cái tình thì họ có thể dùng những từ cao vời vợi để tụng ca; ngược lại khi đã ghét thì “Ghét cả tông chi họ hàng”. Sự yêu ghét này cảm tính quá đi mất. Cũng chẳng sao cả. Điều này cho thấy vị quan phủ có phẩm chất rất gần với người nghệ sĩ.

Vì lẽ đó, ngài vừa mắng: “Gã kia dại nết chơi bời/ Mà con người thế là người đong đưa”, thế mà ngộ thay, vừa đọc xong bài thơ của Kiều, ngài liền đổi giọng ngọt xớt: “Thật là tài tử, giai nhân/ Châu Trần còn có Châu Trần nào hơn”. Ngài khen cuộc nhân duyên của họ rất xứng đôi. Rồi quay sang bảo Thúc Ông: “Ðã đưa đến trước cửa công/ Ngoài thì là lý, song trong là tình/ Dâu con trong đạo gia đình/ Thôi thì dẹp nỗi bất bình là xong!”. Rõ ràng, “Miệng nhà quan có gang có thép”, chỉ một, hai câu nói mà sự việc đã xoay chuyển hoàn toàn trái ngược.

Nếu chỉ dừng lại ở đây, vị quan này cũng như bao người cầm cân nẫy mực khác, y dài dòng nhắc đến làm chi. Nào ngờ, ngài xứng danh là “dân chơi” thứ thiệt, thuộc hạng vô tiền khoáng hậu bởi lẽ: “Kíp truyền sắm sửa lễ công/ Kiệu hoa cất gió đuốc hồng điểm sao/ Bày hàng cổ xúy xôn xao/ Song song đưa tới trướng đào sánh đôi”. Ngài truyền lệnh sắm sửa lễ vật, cho kết kiệu hoa, có đánh trống, thổi sáo, rước dâu đi nhanh trong đêm…

Kết quả tốt đẹp, bất ngờ này có được cũng từ tài thơ của Kiều mà ra. Vinh dự thay cho sứ mệnh của thơ. Liệu trên đời này, có vị quan phủ nào tốt tính và mê thơ đến thế không?

Chẳng nên đặt câu hỏi ấy, biết đâu là ước mơ, sự khao khát thầm kín mà thi hào Nguyễn Du đã gửi gắm qua nhân vật này thì sao? Suy luận rằng, sau khi đã trải qua bao thăng trầm, chênh vênh ghềnh thác, đã từng “Khi xưa phong gấm rủ là/ Giờ sao tan tác như hoa giữa đường”… bậc thi hào càng thấm thía, cay đắng thốt lên tiếng kêu uất nghẹn từ trong cổ họng: “Làm cho khốc hại chẳng qua vì tiền”. Nỗi sợ hãi, ám ảnh còn là “Vô phúc đáo tụng đình” nào của riêng ai, nhất là những kẻ thấp cổ bé miệng. Không thể tìm trong đời thật một vị quan: “Ngoài thì là lý, song trong là tình” nên khi đọc Thanh tâm tài nhân, lấy cảm hứng viết thành Truyện Kiều, bậc thi hào vẫn cố tình giữ lại chi tiết trên?

Xưa nay, nhiều người đã nghiên cứu Truyện Kiều, hầu như ít ai thắc mắc, duy có nhà thơ Tản Đà ứ chịu, quyết cãi cho bằng được: “Như quan phủ có rộng lượng thời tha cho đã là tốt; không lẽ lại vì những kẻ bị kiện mà làm lễ cưới hộ cho? Huống “phủ đường” đó, một ông quan “mặt sắt” đâu có “kíp truyền” nhảm như thế? Mà theo lẽ cũng không truyền cho nha thuộc “sắm lễ” như thế được. Cho nên theo ngu ý riêng nghĩ, bốn câu này (“Kíp truyền sắm sửa lễ công/ Kiệu hoa cất gió đuốc hồng điểm sao/ Bày hàng cổ xúy xôn xao/ Song song đưa tới trướng đào sánh đôi) chỉ riêng cắt bỏ…”.

À, nếu cắt bỏ 4 câu thơ trên, từ câu thơ: “Thôi thì dẹp nỗi bất bình là xong” làm sao nối vần vơi câu kế tiếp: “Thương vì hạnh trọng vì tài”? Thi sĩ Tản Đà đề xuất “phương án” đổi chữ “xong” ra chữ “xuôi”, sẽ nối đúng nhịp với chữ “tài” ngay câu kế. Kể ra cũng là cái thú lúc đọc những bài viết của các nhà thơ bình thơ, dịch thơ… Họ có cái nhìn khác biệt, dù liều lĩnh nhưng vẫn là một sự phá cách hơn cách nhìn mô phạm, chỉnh chu của các nhà nghiên cứu phê bình. Đọc như thế mới thích, mới thấy được sự tri âm, tri kỷ của những con người chung nghiệp chướng: làm thơ.

Có lẽ cũng nên lan man thêm một chút về chữ nghĩa, qua lời bình của Tản Đà. Câu thơ Kiều: "Giọt sương treo nặng, cành xuân la đà”. Có bản ghi “Giọt sương tríu/đeo/gieo nặng”. Vậy chọn từ nào đắc giá hơn? Thật bất ngờ, Tản Đà tán thành “Giọt sương chíu nặng” và bình: “Chíu có nghĩa là treo bám váo đó mà làm cho ra nặng. Chữ này các bản để là “gieo” hay “đeo” đều không sành nghĩa; duy bản của ông Hồ Đắc Hàm để “chíu” thực tình đúng hơn. Nhân đây xin phụ ghi một câu cũng nói về chữ “chíu”. Trong bài Trường hận ca có câu: “Lê hoa nhất chi xuân đới vũ”, tôi có dịch là: “Cành lê hoa chíu, giọt mưa xuân đầm”, thường riêng lấy chữ “chíu” làm đắc ý; nay được coi thấy chữ này ở trong bản của cụ Hồ, khôn xiết vui mừng trong việc văn”.    

Sự khoái trá này của Tản Đà, tưởng chừng như vẫn còn nghe văng văng tai mà dứt câu có lẽ kèm theo tiếng “khà” bởi người xưa vừa tợp xong một ngụm rượu cuốc lũi đó chăng?

Trời đang ngã dần về chiều. Lại một một ngày chóng vánh đi qua. Chẳng lẽ cứ giết thời gian bằng cách gõ phím mãi sao? “Gió lùa gian gác xép/ Đời tàn trong ngõ hẹp”. Câu thơ Vũ Hoàng Chương vọng về một tiếng thở dài buồn não ruột. Không dám đọc nữa, sợ cái nỗi u ám, bi quan ấy ám vào người thì khốn. Chi bằng, đọc lại câu thơ lúc Thúc Sinh và Thúy Kiều rời phủ đường về chung sống, có phải tốt hơn không: “Huệ lan sực nức một nhà/ Từng cay đắng lại mặn mà hơn xưa/ Mảng vui rượu sớm trà trưa/ Đào đà phai thắm, sen vừa nẩy xanh”.

Sống trên đời, ai lại không mơ ước có được hạnh phúc bình dị đó?
 

L.M.Q

Chia sẻ liên kết này...

 
 

LÊ MINH QUỐC: Nhật ký 5.5.2017

PDF.InEmail

 

20170207150529-thu-uyen-le-minh-quoc-ghe

 

“Quan nhất thời, dân vạn đại”.

Ssực nhớ đến câu này vì lý do; Gần đây có một quan chức bị kỷ luật, cái ghế ngồi không rõ có còn vững hay không, e rằng không. Do nghĩ vậy nên đã có một, hai đơn vị kinh doanh đã từng trải chiếu hoa mời ông ta đến, được ông đến là một sự vẻ vang,  “rồng đến nhà tôm”, hãnh diện lắm, tự hào lắm, thế nhưng do ông gặp sự cố trên, nay, họ bèn nghĩ ra một cái trò rất láu cá.

Trò gì? Khoan vội bàn đến.

Chỉ nhắc lại rằng, ối dào, ngày chưa xa ấy, lúc gặp nhau đôi bên luôn tuôn ra dào dạt bao nhiêu lời vàng, ý ngọc. Vị quan chức nói một lời, chỉ đạo một câu, ngay lập tức cả hội trường cung cúc cúi rạp người mà rền vang tiếng dạ/ tiếng thưa. Thưa rồi dạ, cứ nhịp nhàng tân cổ giao duyên. Sự xuất hiện của quan chức nọ là niềm tự hào, vinh dự nên ngày giờ ông đến, họ đã nhanh chóng thông tin cho cánh báo chí, truyền thông để P.R như một sự kiện quan trọng. Những thông tin, hình ảnh ấy lập tức đăng trên báo, post lên mạng, thiên hạ biết đến càng nhiều càng hay - là một cách đánh bóng sang trọng cho thương hiệu của đơn vị kinh doanh.

Đùng một cái, gió đã xoay chiều. Khi truy cập vào trang web của một, hai đơn vị kinh tế đó đã thấy bị xóa sạch, hầu như không để lại một vết tích nào. Giải thích thái độ kỳ quặt này, có thể do họ sợ bị liên lụy, dính dáng đến một người thôi “lên voi” mà đã “xuống chó”. Sự đời lật lọng, tráo trở mạt hạng đến thế là cùng.

Không phải ngẫu nhiên, nhiều quan chức nhà ta cực kỳ ám ảnh một nỗi sợ hãi, nhăn rúm cả người, toát mồ hôi hột khi nghe đến hai chữ “về hưu/ kỷ luật”. Về nhà đuổi gà cho vợ ư? Không phải đâu, lúc rời chốn quan trường, dẫu thừa sức “Ho ra bạc, khạc ra tiền” nhưng rồi họ cũng không thể thỏa mãn được nỗi nghiện ngập đã thấm sâu vào máu thịt: quyền lực. Phải tiền hô hậu ủng, tả phù hữu bật, lên ngựa xuống xe, đội trời đạp đất. Phải micro oang oang chỉ đạo. Phải một chữ ký cũng thừa sức khiến kẻ này khiếp vía, dái thọt lên cổ; khiến kẻ kia sung sướng tràn trề “ngất ngây con gà Tây/ ngất trên cành quất” như thể ba năm hạn hán bỗng đâu có cơn mưa rào. Quyền lực là phải thế chứ. Riết rồi đâm ra nghiện.

Vậy, khi lui về hậu trường là mất hết sự oai phong lẫm lẫm liệt liệt, khiến nhiều quan chức sợ hãi, âu lo là vậy. Thế nhưng, có lẽ họ cũng không thể lường đến cách xóa sạch hình ảnh của họ “Cạn tàu ráo máng” như vừa nêu trên. Cay cú và đau. À, chuyện khôi hài đó là bịa, chứ làm gì trên đời làm gì có trường hợp éo le đến thế?

Vâng, y tin chỉ là chuyện bịa. Nghĩ vậy, cho nhẹ đầu. Và cũng nên lắm. Nên cái gì? Rằng, nên nghĩ về sự tốt đẹp, hướng thiện mỗi ngay vẫn đang hiện diện quanh ta, lấy đó làm niềm vui là lẽ tất nhiên. Nhưng nhố nhăng này nọ, hãy tin rằng chỉ là cá biệt. Riêng lẽ. Không trở thành phổ biến. Nếu không, tính cách người Việt ngày càng xấu đi à? Không đâu. Hãy cứ tin là thế.

Lâu nay, khi bàn về môt vấn đề thời sự, y không có khả năng vì chẳng đầy đủ thông tin. Khó có thể biết nội tình cụ thể nên ít dám “Đánh trống qua cửa nhà sấm”, chỉ lẳng lặng đọc/nghe và không há mồm ra bình luận điều gì. Ừ, cứ thế, cho nó lành. Mối quan tâm của y không ở đó. Mà ở chuyện chữ nghĩa, tìm hiểu tiếng Việt như đã từng mê đắm trong vòng mươi năm trở lại đây.

Sáng hôm nay, có báo đưa tin về kỷ niệm 199 năm ngày sinh của Karl Marx (1818-1883). Trong bài Tinh thần Prometheus của Karl Marx, nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên cho biết: “Và nói tới Marx, tôi nhớ tới Prometheus, vị thần trong thần thoại Hy Lạp đã lấy lửa của Zeus, chúa tể của các vị thần trên đỉnh Olympus, đem lại cho loài người. Vì hành động đó, Prometheus đã bị Zeus xiềng vào vách núi cho chim ưng mổ ngực ngày ngày. Nhưng Prometheus kiêu hãnh không chịu khuất phục Zeus. Karl Marx thời trẻ đã khâm phục vị anh hùng văn hóa này của loài người. Ông đã đề từ bản luận án tiến sĩ của mình bằng bốn câu thơ trong bi kịch Hy Lạp viết về Prometheus để nói lên chí nguyện đời mình:

Hãy nên biết đừng hòng ta chối đổi

Kiếp nô tỳ để bớt nỗi đau thương

Thà cột ta vào vách đá cùm gông

Còn hơn sống làm tôi trung cho Zeus”.

Đoạn này trích lại từ báo Tuổi Trẻ số ra ngày 5.5.2017. Chi tiết trên có thật hay không, y chưa từng biết đến nên chép lại là vậy. Đọc xong, cảm phục cho ý chí, chí nguyện kiên gan, bền bĩ của một con người. Hôm nay cũng là ngày kỷ niệm 42 năm ngày tờ báo Sài Gòn Giải phóng phát hành số báo đầu tiên. Vốn là cộng tác viên thân tín lâu năm, do đó, Ban viên tập báo đã nhắn y viết đôi lời. Sáng nay, đọc lại bài báo đã in, lập tức y nhìn xuống bàn tay mình và tự hỏi rằng, với mười đầu ngón tay gõ phím, y đã cộng tác bao nhiêu tờ báo - kể từ thời sinh viên đến nay? Thật khó có thể nhớ hết nổi và nhất là chẳng thể biết đã viết, đã in bao nhiêu bài báo? Nghĩ ngợi lẫn thẫn rồi tự cười một mình. Cười một mình cũng là một cách tìm lấy niềm vui cho mình, cần gì phải chờ tác động từ phía bên ngoài.

Trưa về nhà, đường phố vẫn đang nhộn nhịp. Nắng vẫn chói gắt. Trên đường về ghé chợ mua vài ký gạo Nàng thơm chợ Đào. Lâu nay, mẹ y chỉ chọn loại gạo này. Bà cụ luôn giữ trong ví nhỏ cái cacvidit của người bán hàng, khi cần, chỉ biểu con bằng giọng nói phương ngữ Quảng Nam: “Con gụa điện thụa mua cho mẹ vài ký gộ Nèng Hương chợ Đồ”. Y a lô là có người giao ngay tận nhà. Nhờ vậy, y mới biết đến loại gạo này. Biết thì biết vậy, làm sao có thể giải thích “Nàng thơm chợ Đào” cụ thể ra làm sao?

May quá, sáng nay vừa mua tập sách Chuyện địa danh và chữ nghĩa Nam bộ (NXB Văn hóa -Văn nghệ), thật lạ lùng, lật ngẫu nhiên lại đúng ngay trang 125.Trang này, nhà nghiên cứu Hùynh Công Tín giải thích Nàng Thơm: “là giống lúa mùa đặc sản được trồng và làm nên thương hiệu danh tiếng “Chợ Đào” là Chợ Đào, xã Mỹ Lệ, huyện Cần Đước, tỉnh Long An. Như vậy địa danh Chợ Đào vốn là một tổ hợp từ ghép chỉ một cái “chợ”, có vị trí nằm bên con kinh “đào”, thuận cho ghe, xuồng đến nơi đây để trao đổi, mua bán. Một danh ngữ “chợ đào” đã trở thành địa danh “Chợ Đào” dùng để định tính cho nông sản, đó là con đường hình thành địa danh “Chợ Đào” và thương hiệu “Nàng thơm chợ Đào”.

Cách giải thích này thuyết phục lắm. Lan man đọc tiếp lại thấy có cách giải thích khác về lý do tại sao trong Nam chỉ gọi anh Hai, chứ không anh Cả như ngoài Bắc? Theo ông Tín: “Có người cho rằng, xuất phát từ hiện tượng Nam tiến của cư dân Việt xưa, nhiều gia đình Bắc Trung bộ để “Cả” ở lại chăm nom phần còn lại của gia đình, nên số những người con tiên phong vào Nam không có “thứ cả”. Từ đó, để ghi nhớ “thứ cả” còn ở lại, hoặc để vinh danh người con tiên phong vào Nam mà họ có thói quen không đặt “thứ cả” cho người con đầu lòng (đầu tiên). Như vậy, anh Hai trong cách nói Nam bộ là anh Cả, còn anh Hai trong cách nói Bác bộ, nếu tính thứ bậc là con thứ hai” (tr.205). Thoạt nghĩ, cách giải thích này, hoàn toàn suy luận/suy diễn khó thuyết phục.

Phải chăng khi xét về cách gọi này phải bắt đầu từ tâm lý kiêng dè con cọp mà cư dân đã tôn lên làm “Ông Cả”? Đọc một quyển sách, đôi lúc “cãi” lại với tác giả cũng là một cách đọc. Đọc rồi tự cãi bằng cách ghi thêm đôi dòng bên trang sách. Những dòng đó, về sau, có lúc đọc lại sẽ gợi nhớ lại khoảng thời gian mà mình đã đọc, âu cũng là một cái thú tao nhã vậy.

Sở sĩ chiều này, nhắc đến Nàng Hương chợ Đào bởi nhớ mẹ. Điều thú với y, còn ở chỗ bà con Nam bộ gọi gạo bằng từ “nàng” nghe ra thân thương, thân mật lắm lắm. Này, thuở nhỏ đi học, ai lại không nhớ câu ca dao: “Lúa chiêm lấp ló đầu bờ/ Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên”. Lúa chiêm là lúa gì vậy?

Trong Phủ biên tạp lục, nhà bác học Lê Quý Đôn cho biết: “Xứ Thuận - Hóa nhiều ruộng chiêm, ít ruộng mùa. Lúa chiêm gọi là mùa chính (lúa mùa), lúa mùa thu gọi mùa trái”; và: “Có thứ lúa được gọi lúa chiên (hay lúa chiêm), hạt thóc thô mà màu sắc đỏ, cứ đến tháng 10 thì cấy, đến tháng 3 năm sau thì thu hoạch”. Như vậy, lúa chiêm là lúa Chiêm/lúa Chăm mà người Việt tiếp cận được trong quá trình mở cõi về phương Nam.    Suy luận này không phải tàm xàm, vô căn cứ. Tất nhiên, không chỉ thêm giống lúa mới, người Việt còn học của người Chăm cách là nước mắm. Sự giao thoa văn hóa còn ở lời ăn tiếng nói nữa.

Với nhiều người, khi nâng chén cơm lên là nhớ đến mẹ. Y cũng thế thôi. Bạn thơ Nguyễn Thái Dương lại khác: “Nâng chén cơm lên, đã thấy bóng cha rồi/ Cái hình bóng bên nương còm cõi ấy”. Câu thở mở ra một hình ảnh xa xăm, rười rượi nỗi niềm. Có lẽ bài ca dao hay nhất, tuyệt đỉnh trong tàng văn hóa dân gian Việt Nam nói về nghề làm nông chính là bốn cấu này: “Cày đồng đang buổi ban trưa/ Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày/ Ai ơi bưng bát cơm đầy/ Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần”. Nhiều tài liệu đã chứng minh là thơ của một thi nhân đời Đường bên Trung Quốc. Cũng chẳng sao cả, chỉ khi dịch sang thể thơ lục bát của người Việt, bằng tiếng Việt thì nó mới có sức sống tồn tại ngàn đời trong tâm thức người Việt. Truyện Kiều cũng là một thí dụ. Nếu thi hào Nguyễn Du không buồn ghé mắt đến, chắc chắn Thanh tâm tài nhân chỉ là viên gạch thô, mộc đã chìm vào lãng quên từ đời tám hoánh.

Viết đến đây, đã nghe từ không trung vang vọng tiếng sấm sét đùng. Sắp có mưa chăng? Vâng, ngoài trời đã bắt đầu mưa. Lại nhớ đến những ngày xưa, y cũng có đôi có đũa như ai: “Em ngồi nhặt thóc đăm chiêu/ Hạt gạo trắng giữa xiêu xiêu nắng vàng/ Mượt mà mười ngón tay ngoan/ Cũng như em lúc dạo đàn ghi-ta/ Cầm chén cơm gạo trắng ngà/ Dẻo thơm muôn hạt hiết là cậy em/ Làm sao anh có thể quên/ Dáng ngồi của mẹ là em bây giờ?/ Khi anh đắm đuối với thơ/ Đêm đêm cắm bút... mộng mơ với đời/ Thì em chẳng nói nhiều lời/ Chỉ im lặng một chỗ ngồi sau anh/ Mắt sâu thẳm vẫn long lanh/ Thức cùng trang giấy - hoá thành ánh sao/ Là tình yêu của em trao/ Lặng thầm như mẹ bạc đầu lo toan/ Em nghiêng xuống ngọn đèn vàng/ Tóc mai sợi ngắn ngổn ngang sợi dài/ Thủy chung năm tháng hao gầy/ Bao dung như mẹ rót đầy đời anh”. Bài thơ này, y viết vào năm 1987.

Đến một tuổi nào đó, một hoàn cảnh nào đó, lúc đơn độc đối diện với mưa, người ta lại nhớ về năm tháng xa xưa mà nỗi nhớ êm đềm nhất vẫn là bữa cơm chiều quây quần cùng người thương yêu nhất. “Bây giờ, ngoài trời đang mưa rồi đó Q?”. Vâng, đang có một chút bùi ngùi trong khóe mắt…

L.M.Q

Chia sẻ liên kết này...

 
 

LÊ MINH QUỐC: Nhật ký 4.5.2017

PDF.InEmail

 

cac-em-hoc-sinh-than-men


Người Việt nặng về cái tình. Lấy đó mà cư xử trong nhiều mối quan hệ, dẫu rằng, đôi lúc phải là lý nhưng rồi cái tình lại chen ngang chi phối. “Một bó lý không bằng một tí tình”. Ưu cũng đấy mà khuyết cũng đấy. Do đó, không phải ngẫu nhiên, khi phán xét một tác phẩm nghệ thuật, người ta phê bình về chuyên môn nhưng lại nhìn từ phía cái tình đã đối đãi với nhau. Từ điểm xuất phát đó, sự khen chê khó có thể chính xác.   

“Ủa, sao hôm nay lại bàn về chuyện này hả Q?”.

Nghe y hỏi, y bèn trả lời rằng, vì mới đây nhận được mấy trăm câu thơ lục bát của nhà thơ nọ bình về 320 văn thi sĩ Việt Nam. Nhìn qua email cùng “cc” đã thấy thiên hạ khen ngợi ngất trời, vỗ tay tán thưởng ầm ĩ cả lên. Người viết là nhà thơ ở phía Bắc, tương đối có tên tuổi. Đọc xong bèn, nhận ra rằng, ngay cả những người sống bằng chữ nghĩa thanh cao là thế nhưng rồi cũng… ganh ghét, tị hiềm như ai.

Lạ chưa? Không có gì lạ.

Phải nói thật rằng, bên cạnh nhiều tính tốt, người Việt còn có không ít tính xấu. “Trâu buộc ghét trâu ăn” là một thí dụ. Thấy người khác thành công hơn, giàu có hơn mình bội phần, lập tức ganh ghét, quyết tìm cách “dìm hàng” cho bằng được. Thành ngữ có câu: “Giàu điếc, sang đui”, nhà ngôn ngữ học Nguyễn Đức Dương giải thích: “Hễ giàu lên thì ai cũng hay mắc chứng điếc lác (cho dễ bề bỏ ngoài tai mọi lời nài xin cứu giúp); hễ sang lên thì ai cũng  hay mắc chứng đui mù (để dễ bề làm ngơ trước mọi lời cầu xin” (Từ điển tục ngữ Việt - NXB TH.TP.HCM - 2010, tr.399). Suy nghĩ lệch lạc này là một sự hồ đồ nhảm nhí. Nó hình thành từ sự tị nạnh, ganh ghét mà ra. Nhìn ở một góc độ khác, theo y, câu thành ngữ trên còn là lời nguyền rủa: Hễ ai giàu (thì) điếc, sang (thì) đui. Hậm hực rủa thầm cho bỏ ghét. Rủa như thế để rồi tự an ủi, đại khái rằng thì là mà dù nghèo kiết xác, nghèo rớt mồng tơi, nghèo te tua xơ mướp  nhưng vẫn còn phúc hơn kẻ giàu sang đó vạn lần!

Tâm lý này đã ăn sâu vào máu thịt người Việt hàng ngàn năm rồi, đến lúc nào đó cũng phải tẩy/gột sạch đi thôi. Không phải ngẫu nhiên có chuyện hài hước là lúc dăm người cùng bị té xuống hố sâu, thay vì cồng kênh cho kẻ khác đứng trên vai mình leo lên miệng hố, sau khi leo lên được, kẻ đó tìm  cách kéo mình lên thì người ta chọn cách khác. Cách gì? Hễ ai cố gắng leo lên thì những kẻ còn lại cố sức níu xuống, té oạch luôn cho bõ ghét để cuối cùng... chết chùm cả lũ!

Khi tập thơ vịnh Chân dung nhà văn của nhà thơ Xuân Sách ra đời, nhiều người xúm vào khen và mạnh dạn cho rằng, đó mới là tác phẩm “để đời” của ông. Thật ra, cái sự khen ấy không đáng tin cậy, bởi lẽ nó xuất phát từ sự yêu ghét cá nhân mà ra. Có thể do tác giả cà khịa nhà thơ X, nện nhà văn Y, báng bổ nhà viết kịch Z mà nhiều người ghét X, Y, Z quá, thấy nói đúng ý, thế nên họ lại xúm vào khen không tiếc lời. Thật ra, khi vịnh/bình về một nhân vật nào cũng chỉ là góc nhìn riêng tư của tác giả đó. Góc nhìn đó được khen/ chê còn tùy thuộc vào sự yêu thích rất cảm tính của người tiếp nhận. Vậy sự bình phẩm một tác phẩm nếu xuất phát từ tâm thế đó, có đáng tin cậy? Quyết là không.

Sở dĩ nói rạch ròi vì y rất quý, kính trọng nhà thơ Xuân Sách, ông đã mất, đã từng có thời hàn huyên với nhau tâm đắc. Tuy nhiên, mỗi người một cảm nhận và đều bình đẳng lúc tiếp cận một văn bản là vậy.

Nhật ký hôm nay dông dài chuyện này, bởi lẽ, nếu một loạt chân dung nhà thơ đương đại của nhà thơ nọ phổ biến rộng rãi, e rằng, không ít bạn đọc có cái nhìn méo mó về các nhà thơ mà họ đã từng yêu mến. Việc làm này ích gì cho văn học? Qua vụ việc này, và nhiều vụ việc khác, dễ dàng nhận ra một tâm lý chung hiện nay, đã dần dần hình thành cái thói là cho mình được quyền trịch thượng phán xét, chê bai người khác. Lạ lùng cho cái thời buổi rất hiếm tiếng vỗ tay, lời khen ngợi chân thành, chúc mừng vì sự thành công của người khác. Do đâu?

Mà thôi không bàn chuyện này nữa. Đọc vè có phải hay hơn không? Đọc gì? Đọc rằng:

Vân Tiên cõng mẹ đi ra

Gặp phải cột nhà cõng mẹ đi vô

Vân Tiên cõng mẹ đi vô

Gặp phải cái bồ cõng mẹ đi ra

Đây là một cách nhại theo lối thể hiện của ca dao: “Con  kiến mà leo cành đa/ Leo phải cành cộc leo ra leo vào/ Con kiến mà leo cành đào/ Leo phải cành cộc leo vào leo ra”. Do sự nối vần, bắt vần của thể thơ 6/8 người ta có thể đọc đi đọc lại rất nhiều lần vẫn không trật nhịp. Dù đọc một hoặc nhiều lần đi nữa, ta thấy hiện lên rất rõ sự tù túng, lúng túng, quẩn quanh, cù nhầy chẳng ra đâu vào đâu, cứ lộn vòng lộn vèo rồi trở lại điểm xuất phát ban đầu. Thế có chán không? Sao lại không?

Vân Tiên cõng mẹ đi ra

Gặp phải cái bồ cõng mẹ đi ra

Ngày nay, mấy ai còn nhìn thấy cái bồ, nếu không sống ở nông thôn. Cái từ “bồ” này nghe thân thiện lắm. Thử khảo sát từ ca dao, tục ngữ chăng? Nên lắm vì ít ra cũng là một cách tìm về di sản của cha ông: Bảy bồ cám, tám bồ bèo; Em khôn em ở trong bồ/ Chị dại chị ở kinh đô chị về; Mẹ đẻ em ở trong bồ/ Anh nghĩ con chuột anh vồ đứt đuôi; Dốc bồ thương kẻ ăn đong/ Vắng chồng thương kẻ nằm không một mình; Bố chồng là lông chim phượng/ Mẹ chồng là tượng mới tô/ Nàng dâu là bồ chịu chửi; Miệng nam mô, bụng một bồ dao găm… Nói tắt một lời, bồ là dụng cụ đan bằng tre, bằng nừa để chứa đựng vật liệu gì đó.

Lâu nay cứ tài lanh, cứ nghĩ đã hiểu lắm về tiếng “bồ” lắm. Vì thế mới quả quyết, từ “bịch” trong cụm từ “bồ bịch” mới có sau này thôi, chứ trước đó, chưa xuất hiện. “Bồ bịch” là chỉ người yêu người thương cùng yêu dấu nồng nàn; lại có thêm “bồ tèo” là chỉ bè bạn thân thiết, thân mật, bằng vai phải lứa, bù khú cùng nhau. “Bồ nhà” là củng phe, cùng nhóm.

Có thật bồ bịch chỉ mới xuất hiện chừng nửa thế kỷ nay? Nhầm rồi đó cưng. Bằng chứng ca dao có câu: “Bởi anh mới chăm việc canh nông/ Cho nên mới có bồ trong bịch ngoài”. Hơn nữa, bồ cũng na ná bịch - một thứ bồ to nên gọi chung bồ bịch là vậy. Thế là hết cãi nhé. Mà từ bồ này, nào ngờ trước kia còn chỉ con voi, ban đầu ngờ ngợ nhưng  sực nhớ có con bồ tượng mà lâu nay đã quên. Ngày xưa, vật dụng ăn uống thường ngày của người việt còn có “bát chơn tượng”, tức loại bát to, lớn bằng chân voi. Thớt tượng là thớt voi.

Vân Tiên cõng mẹ đi ra

Gặp phải cái bồ cõng mẹ đi ra

Tại sao cứ mãi lòng vòng, lèo vèo với hai câu này? Đơn giản chỉ vì trưa nay đọc bài Chương trình mới: Lớp 1 sẽ học thế nào? trên báo Tuổi Trẻ. Cứ theo như bài báo này: “Nếu đề xuất của GS Nguyễn Minh Thuyết (tổng chủ biên chương trình giáo dục phổ thông mới) và ban phát triển chương trình giáo dục phổ thông tổng thể được chấp thuận, thì chỉ còn hơn một năm nữa 100% học sinh vào lớp 1 năm học 2018-2019 sẽ học chương trình mới”. Các em sẽ học 2 buổi/ ngày. Xin hỏi, phương pháp học có gì thay đổi?

capture-jpg-1493864021

“Hệ thống môn học theo dự kiến điều chỉnh: Toán (105 tiết); Tiếng Việt (420 tiết); Giáo dục lối sống (70 tiết), Cuộc sống quanh ta (70), Giáo dục thể chất (70 tiết); Nghệ thuật (70 tiết), Hoạt động trải nghiệm sáng tạo (105 tiết), Tự học có hướng dẫn (140 tiết), Tiếng dân tộc, nội dung giáo dục địa phương - tự chọn (62 tiết); Thế giới công nghệ (35 tiết). Hướng điều chỉnh: bỏ môn Thế giới công nghệ, tổng số tiết học còn dưới 30 tiết/ tuần”.

Thoáng nghĩ, Giáo dục lối sống, Cuộc sống quanh ta, Giáo dục thể chất, Hoạt động trải nghiệm sáng tạo rất gần với nhau, nói nôm na đó là trang bị kỹ năng sống cho trẻ. Sao lại phân chia ra làm gì chi li đến thế, bởi làn ranh của nó mong manh lắm. Có nên chăng? Để xem “cải cách” lần này sẽ thế nào đây? Cũng trên số báo này, có bài Tiếp tục câu chuyện "Nghỉ học phổ thông để tự học ở nhà": Trường học và bài giảng vẫn là lý tưởng nhất!

Đành rằng là thế, nhưng không khéo lại tiếp tục diễn ra Sự phản ứng với nền giáo dục nước nhà - như lời cảnh báo của cô Nguyễn Thị Ngọc Diệp (nguyên tổ trưởng tổ văn Trường THPT Giồng Ông Tố, Q.2, TP.HCM): Câu chuyện “Nghỉ học ở trường phổ thông, tự học ở nhà” cho thấy quan niệm về tầm quan trọng của trường lớp giờ đã phai nhạt dần. Cách chọn lựa của gia đình em Thái Anh và Nhật Anh như một sự phản ứng với những bất cập của nền giáo dục nước nhà.

Là một giáo viên, tôi cũng thừa nhận là việc học của học sinh hiện nay nặng nề quá, vất vả quá. Học sinh phải “khổ học”, nên thiếu đi niềm vui cũng như sự đam mê trong học tập. Tôi có một học sinh cũ, hiện em đã du học nước ngoài, em đã nhiều lần than thở với tôi rằng: “Khi du học, em mới thấy mình thiếu nhiều kỹ năng: từ kỹ năng hợp tác đến kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng phát biểu trước đám đông...”.
Nếu nền giáo dục nước nhà không có sự chuyển mình thì việc cho con tự học ở nhà sẽ thành trào lưu chứ chẳng chơi”.

Trời đã chiều. Một ngày đang cạn dần. Thôi thì gõ thêm vài dòng nữa, chọn từ sách giáo khoa Tập đọc lớp Nhất in năm 1966, đặng nhớ về thuở y là học trò lớp 1, đã từng học trường Nam Tiểu học (nay trường Kim Đồng) ở Đà Nẵng. Thời ấy, trong sách giáo khoa do Bộ Giáo dục miền Nam biên soạn, in ấn luôn có dòng chữ khó quên. Trẻ em như tờ giấy trắng. Dấu nhớ đầu đời, định hình nhân cách, tình yêu sách/sách giáo khoa cũng từ đây mà ra:

“Các em học sinh thân mến,

Chắc các em thấy quyển sách này được in đẹp đẽ, tranh vẽ và bài soạn công phu, khiến các em vui thích ham học. Các em hãy nâng niu nó:

- Tay các em có sạch sẽ, các trang sách mới không bị các vết bẩn cả mực, bụi bặm hoặc mồ hôi.

- Nên lật mở các trang cho thong thả, đừng để sách bị ai giằng co làm rách nát hoặc cuốn góc. Nếu cần đánh dấu trang thì dùng một miếng giấy cứng nhỏ hoặc một cái tăm sạch; đừng gấp nát trang giấy.

- Sách này còn dùng cho các niên học sau, cho các em đến sau mượn, vậy các em đừng để ai vẽ gạch bậy bạ. Các em đừng ghi chú gì vào sách. Nếu cần lắm chỉ ghi rất nhẹ tay bằng bút chì để sau đó tẩy đi (ví dụ như trong sách Toán).
Trong nhà, các em nên có chỗ để sách cho ngăn nắp, đừng vứt bừa bãi, cũng đừng ấn nhét bừa đầy cặp khi đi học, mà phải để cho ngay ngắn, tươm tất như thế sách mới lâu hỏng.

Giữ sách được sạch sẽ, nguyên lành, các em sẽ tự hào là học sinh ngoan, làm vui lòng thầy, cô, và nhất là tránh được cho các em dùng sau khỏi bực mình vì sách bẩn hoặc hư, rách”.

Năm tháng đã xa. Xa lắm rồi. Nay, trong nhà đã có hàng ngàn quyển sách. Hãy nhớ lời dặn dò này nhé cưng?

Dạ.

L.M.Q

Chia sẻ liên kết này...

 
 

LÊ MINH QUỐC: Nhật ký 3.5.2017

PDF.InEmail

20013_20141120033449

 

Sau ngày lễ, đường phố đã đông người. Không còn càm giác thông thoáng như vài ngày vừa nghỉ lễ. Nhật ký hôm nay, chỉ dành ghi lại một, hai thông tin vừa đăng trên báo Tuổi Trẻ.   

Bài thứ nhất, Nghỉ học phổ thông để tự học ở nhà (số ra ngày 2.5.2017): “Đó là trường hợp hai anh em Đặng Thái Anh (sinh 2003) và Đặng Nhật Anh (sinh 1998) ở Q.Tân Bình, TP.HCM. Cuối năm 2016, Thái Anh thi IELTS đạt 8.5 khi chưa tròn 13 tuổi; Nhật Anh IELTS đạt 8.0 năm 2015.

“Chị Lê Thị Thanh: Đây là quyết định từ cha các cháu. Lúc đầu tôi không đồng ý, bởi trẻ ở lứa tuổi học sinh phải đến trường chứ không thể ở nhà. Tuy nhiên qua thời gian trải nghiệm, bản thân tôi cảm thấy quá mệt mỏi với việc học hành của con ở trường. Cả hai con trai tôi đều học tiểu học, trung học ở trường công lập. Có nhiều điều bất cập trong nhà trường mà bản thân là một nhà giáo, tôi cảm thấy rất bức xúc và bế tắc. Một lần con lớn của tôi không thuộc bài, thế là cháu cùng với gần 20 bạn phải đứng trước phòng ban giám hiệu nhà trường trong giờ ra chơi cầm cuốn tập học bài.

Tôi phản đối hình phạt đó, bởi tôi cho rằng nó không hiệu quả. Giờ giải lao là khoảng thời gian học sinh được nghỉ ngơi, giải trí để phục hồi khả năng tiếp thu, chứ bắt đứng học như thế làm sao các em học được. Thấy tôi phản ứng, cô chủ nhiệm của cháu bảo: “Em chỉ cho các cháu đứng như thế một tuần để các cháu sợ mà thôi”.

Tiếp nữa là chương trình học thừa thãi một cách vô lý khiến học sinh học hành quá tải, các thầy cô thì giao quá nhiều bài về nhà. Con lớn của tôi ngày nào cũng miệt mài làm bài tập đến 22h, 23h mới xong, 6h sáng hôm sau đã phải dậy đi học rồi.

Anh Đặng Quốc Anh: Nhà trường xếp lịch học tréo ngoe lắm. Con tôi học chính khóa buổi chiều nhưng có tiết thể dục buổi sáng. Mà mỗi buổi chỉ học một tiết trong 45 phút. Thế là sáng cha hoặc mẹ phải sắp xếp chở con đi, rồi đứng đó chờ đón con về. Cháu lớn học gần hết lớp 10 thì tôi cho nghỉ ở nhà để tự học. Đến cháu nhỏ, hồi học tiểu học cũng có chuyện này chuyện kia nhưng không đến nỗi nào. Khi cháu lên lớp 6 mới thật sự gặp sóng gió. Trong lớp, học sinh có đi học thêm thì không phải truy bài, bạn nào không học thêm như con tôi thì thầy cho đến 10 trang giấy bài tập về nhà. Nếu làm không hết thì bị phạt thụt dầu. Riêng môn tiếng Anh cháu học khá tốt, nhưng bài kiểm tra của cháu làm đúng mà cô giáo chấm sai làm cháu bức xúc.

Chưa hết, cháu thường hay nói chuyện với các bạn về hố đen, phản vật chất, thiên văn... Thế là bạn bè dè bỉu: “Thái Anh không bình thường, có vấn đề về thần kinh, bị khùng...”. Về nhà, Thái Anh đặt vấn đề với cha mẹ: “Sao anh hai được nghỉ học ở trường mà con không được?”.

Tôi quyết định cho hai con ở nhà (năm 2014) để mình đỡ phải lo lắng, ăn không ngon, ngủ không yên với chuyện học hành của con nữa. Mình dạy con thì chắc ăn hơn.

Đặng Nhật Anh: “Em đã thay đổi quan niệm học tập”. Nghỉ học ở trường THPT, em cảm thấy như trút được một gánh nặng vì không phải lo lắng cho những đợt kiểm tra một tiết, kiểm tra giữa kỳ, cuối kỳ... và một số áp lực không tên khác. Khi tự học, em đã thay đổi quan niệm học tập: trước đây học để có điểm vì có điểm mới lên lớp được, bây giờ tự học thì học để có kiến thức cho bản thân, học vì mình muốn tìm hiểu, sau đó mới đến điểm số. Thật ra học trong trường phổ thông cũng có cái sướng là thầy cô lo cho nhiều thứ, như chuẩn bị đến kỳ thi đã có sẵn đề cương ôn tập do thầy cô soạn sẵn, còn tự học thì bản thân phải chủ động, phải lên kế hoạch để học theo đúng tiến độ, phải tự chuẩn bị kiến thức để thi...”.

Tiến sĩ Nguyễn Kim Dung (phó viện trưởng Viện Nghiên cứu giáo dục, Trường ĐH Sư phạm TP.HCM): “Việc không cho trẻ đến trường mà phụ huynh tự dạy con tại nhà có thể còn mới và ít gia đình ở Việt Nam áp dụng nhưng tại Mỹ thì khá phổ biến, nó có tên gọi là home schooling. Đến thời điểm này, luật pháp nước ta vẫn chưa công nhận mô hình home schooling mặc dù nó cũng đang dần dần manh nha. Theo tôi, hiện home schooling ở Việt Nam có nhiều hình thức khác nhau.

Hình thức thứ nhất: trẻ không đến trường học chính khóa mà phụ huynh tự dạy con ở nhà (trong trường hợp này, trẻ đã được định hướng không tham gia thi để lấy bằng do Bộ GD-ĐT Việt Nam cấp hoặc công nhận). Hình thức thứ hai: trẻ vẫn đi học một buổi ở trường chính khóa, buổi còn lại đến trung tâm (tôi được biết trung tâm hoặc trường ngoại khóa này do một nhóm phụ huynh có cùng quan điểm giáo dục, tự mở trung tâm để bổ sung kiến thức, kỹ năng cho con em mình). Hình thức thứ 3: trẻ vẫn có tên trong trường chính khóa, nhưng không học mà hoàn toàn học ở nhà do phụ huynh hướng dẫn.

Ở Mỹ, home schooling thường diễn ra ở những gia đình có điều kiện, phụ huynh có trình độ văn hóa cao hoặc hiểu biết rộng, họ cho rằng chính họ trực tiếp dạy con mình thì tốt hơn các thầy cô. Home schooling cũng có thể do các phụ huynh thường xuyên đi công tác mà phải mang các con của mình theo. Luật pháp ở Mỹ cho phép, công nhận và có những hoạt động hỗ trợ home schooling như cung cấp chương trình cho phụ huynh tự dạy con, cho thêm bài tập để học sinh tự làm ở nhà, hoặc có những chủ đề phụ huynh không tự dạy con được thì lại cho trẻ đến trường học riêng chủ đề ấy...

Vì luật pháp công nhận home schooling nên quy định của họ về thi cử cũng rất thoáng: học sinh được tự do đăng ký và đóng tiền để tham dự những kỳ kiểm tra cuối cấp mà không cần bằng cấp (hay chứng chỉ, học bạ) của cấp dưới. Ở Mỹ, nhiều học sinh học theo hình thức home schooling đạt thành tích rất cao, thậm chí cao hơn cả một số bạn cùng trang lứa có đến trường. Hầu hết học sinh tự học ở nhà có tinh thần tự giác cao. Mà như mọi người biết đấy: khả năng tự giác là chìa khóa của thành công.

Mô hình học tập nào cũng có ưu điểm và nhược điểm. Thực tế đã có nhiều phụ huynh giỏi, có thời gian và điều kiện để tìm hiểu và thực hiện nhiều nội dung giảng dạy đa dạng, phong phú, giúp con mình tiếp thu được nhiều kiến thức tốt. Họ rất tâm lý và có cách cư xử chuẩn mực đối với con cái.

Tuy nhiên khi ra cuộc sống thực tế không phải người nào cũng lý tưởng như cha mẹ, anh em mình nên trẻ dễ bị sốc. Còn nếu học ở trường, trẻ sẽ được tiếp xúc với nhiều bạn khác nhau: có bạn giỏi, bạn dở, bạn tốt, bạn chưa tốt; ngay cả giáo viên cũng có nhiều tính cách và cách ứng xử khác nhau.

Vì vậy, tôi lo ngại rằng trẻ tự học ở nhà nếu không khéo sẽ không biết cách ứng xử (hoặc ứng xử kém) với nhiều tình huống khác nhau, trong cách giao tiếp với những con người khác nhau. Ngoài ra, trẻ cũng sẽ không có cơ hội học tập, thi đua, vui chơi, giao tiếp... với bạn đồng trang lứa nên rất có thể thiếu một số kỹ năng cần thiết như kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng hợp tác...

Tuy nhiên, nếu phụ huynh nhận ra và bổ sung những kỹ năng trên bằng cách cho trẻ học kiến thức ở nhà, song song đó trẻ học những kỹ năng cần thiết khác ở trường, trung tâm thì vẫn ổn”.

Bài báo thứ hai, Còn có sự lựa chọn nào khác? (số ra ngày 3.5.2017):

“Nguyễn Minh Hòa: Ngay sau khi báo Tuổi Trẻ đăng bài “Nghỉ học phổ thông để tự học ở nhà", đã có hàng ngàn ý kiến bày tỏ thái độ ở các khía cạnh và cung bậc khác nhau, dù đang là ngày cuối của kỳ nghỉ lễ. Lúc 21h đêm qua, cuộc thăm dò trên Tuổi Trẻ Online đã nhận được 5.056 ý kiến, trong đó số ủng hộ việc để các cháu tự học ở nhà dưới sự hướng dẫn của cha mẹ là 4.282 (84,7%), số không ủng hộ là 469 (9,3%) và số có ý kiến khác là 305 (6%). Như vậy, số ủng hộ cho sự lựa chọn này của cha mẹ và hai đứa trẻ chiếm đến 84,7%.

Tôi cũng đã dành thời gian đọc hết tất cả bình luận, ý kiến của hàng trăm người về câu chuyện này. Tất cả đều nghiêm túc. Phải rồi, với một câu chuyện như vậy, không ai có thể cười cợt và tôi nghĩ các quan chức của Bộ GD-ĐT, của Ủy ban Văn hóa, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội cũng không thể dửng dưng.

Là một trong số 4.282 người đã bấm vào mục ủng hộ, tôi hiểu những người khác sẽ nghĩ như tôi ủng hộ một sự lựa chọn dù không có nghĩa là mình có thể làm được, bởi không phải gia đình nào cũng có những điều kiện thuận lợi như anh Quốc Anh và chị Thanh. Nhưng rõ ràng con số 84,7% khiến chúng ta phải suy nghĩ, khiến chúng ta phải cùng nhau bày tỏ thái độ về một nền giáo dục đang có vấn đề.

Tôi dám chắc một điều rằng sự lựa chọn này không dễ dàng với anh Quốc Anh và chị Thanh, đó là lựa chọn đau đớn cuối cùng sau những giày vò và bế tắc. Là nhà giáo, làm sao anh chị lại không hiểu ngoài kiến thức ra, các cháu còn nhận được những thứ khác ở trường học mà gia đình không có được như kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giao tiếp, bầu không khí sinh hoạt tập thể và hơn hết là tình đồng môn, nghĩa thầy trò.

Tôi là một giảng viên đại học, có con học lớp 7 và chúng tôi cũng trải qua tất cả cung bậc đau buồn, xót xa, giận dữ, khủng hoảng, căng thẳng, thậm chí “phát khùng” như hai cháu Thái Anh, Nhật Anh cùng cha mẹ phải trải qua. Hơn thế nữa, là một nhà giáo có thâm niên gần 40 năm đứng lớp, tôi đau đớn vì sự bất lực trước các con tôi và sinh viên của tôi, đến độ nhiều lần phải gào lên: “Tại sao lại ra nông nỗi này?”. Tôi và con vừa cùng nhau trải qua một mùa thi với 9 môn, hai cha con đánh vật ngày đêm để học thuộc lòng từng câu từng chữ, mà môn nào cũng từ 4 đến 6 tờ A4 kín đặc chữ. Nhưng tôi đoan chắc rằng ngay sau khi ra khỏi phòng thi, không đứa trẻ nào còn nhớ “lời vàng ý ngọc” mà các thầy cô nhồi nhét vào đầu chúng.

Tôi nghĩ giá như ông bộ trưởng Bộ GD-ĐT chỉ cần làm được một chuyện là cho phép các thầy cô giáo giảng cho học sinh hiểu được nội dung của bài học, còn mỗi em được quyền diễn đạt theo cách mà chúng nó muốn, không phải lặp lại như những con vẹt ngô nghê. Chỉ vậy thôi, tôi tin chắc người dân đã rất biết ơn ông.

Tôi đọc được sự trăn trở và cả hoảng sợ của các bậc phụ huynh về tương lai của con em mình, ai cũng biết nền giáo dục nước nhà đang chứa đựng nhiều bất cập, nhưng họ còn có sự lựa chọn nào khác. Và 84,7% những người ủng hộ anh Quốc Anh, chị Thanh như một tâm trạng, một phản ứng mạnh mẽ mà lãnh đạo Bộ GD-ĐT không thể không biết, không thấy.

Tôi muốn kết bài viết này bằng một dẫn chứng: có rất nhiều lãnh đạo của các trường, của ngành giáo dục luôn nói rằng giáo dục VN ưu việt, thậm chí có thứ hạng trên thế giới, nhưng rốt cuộc đều gửi con cái mình đi học ở nước ngoài, mà không cho chúng thụ hưởng sự ưu việt đó của nền giáo dục nước nhà (!)”.

Từ các ý kiến, mỗi người đã có thể cay đắng rút ra một kết luận. Xin không bình luận gì thêm.

L.M.Q

18274789_1559398874072371_7046312148103586778_n

Chia sẻ liên kết này...

 
 

LÊ MINH QUỐC: Nhật ký 30.4.2017

PDF.InEmail


800px-Honor_Daumier_017_Don_QuixoteRR

 

“30 năm rồi đó Q”. Đọc tin nhắn của nữ đồng nghiệp đang công tác tại báo Tuổi Trẻ, chợt bàng hoàng. Mới ngày nào, lúc ra trường, năm 1987, cùng về công tác tại tờ báo này. Thoáng đó, lượng thời gian đã chồng chất thế kia rồi ư? Trong dòng đời, con người ta cứ mải miết, lầm lũi, cắm đầu cắm cổ mà đi, lúc giật mình nhìn lại đã mây trắng bay ngang trời. Đã hoàng hôn xế bóng. Hun hút. Vời vợi. Tất cả đã xa. Đã rời khỏi tầm tay. Vì lẽ đó, sững sốt, bàng hoàng và không thể ngờ trong mọi cuộc chơi, chiến thắng cuối cùng chỉ thuộc về thời gian.

Nhịp thời gian nhẫn nại, chậm rãi, liên tục, bền bĩ từng khoảng khắc nhưng thừa sức nghiến nát mọi thân phận. Tất thảy đều quay trở lại với sự rỗng không vô hình tướng. “Dưới cầu Mirabeau sông Seine chảy/ Hãy để đêm đến, giờ đổ / Những ngày trôi qua và anh vẫn còn đây (Apollinaire). Nhịp đi của câu thơ nghe buồn rã rượi. Lập tức, lại vọng lên nhịp sáu tám ngân vang từ thiên thu đến bất tận, muôn năm đến ngàn kiếp cũng không dứt nổi thanh âm xao xuyến đến lạ thường: “Trước sau nào thấy bóng người/ Hoa đào năm ngoái còn cười gió đông”. Ngẫm lại mới thấy, ông Tản Đà thấu thị về thời gian, đã thấu hiểu lẽ sinh tồn của kiếp nhân sinh đến cỡ nào:  “Trăm năm là ngắn, một ngày dài ghê”.

Một ngày của y thế nào?

“Học thức giữ tên con mọt sách/ Công danh rút lại cái quan tài”. Tâm sự cuối đời của Trương Vĩnh Ký. Câu thơ bình thường nhưng cái hay, đáng nhớ vẫn là cái nhìn, sự cảm nhận rốt ráo của một con người đã thấu hiểu lẽ đời. Câu hỏi nhảm nhất mà cũng sáng giá nhất cho mọi chúng sinh vẫn là đôi khi lẫn thẫn tự hỏi mình là ai và từ đâu đến? Đến rồi đi. Đi về đâu? Mỗi người đều có một câu trả lời cho riêng mình. Nhìn bông hoa đang thắm, nhìn nắng đang ngon, ngắm mưa đã trút, từ trong con mắt, cảm xúc của mỗi người, chẳng ai giống ai. Mỗi con người là một thế giới riêng biệt. Không pha tạp. Không lẫn lộn. Tuy nhiên, cả thẩy đều chỉ là hạt bụi trong vòng quay sinh tử của nhịp thời gian. Nhìn thấy rõ điều này để rồi hãy tự bằng lòng với những gì đang có, đã có. Có và không cũng chỉ là khái niệm tương đối. Nó biến động liên tục. Nhớ chưa? Dạ, nhớ.

Sáng nay, dậy sớm. Và tất nhiên, không thể không tiếp cận với một vài thông tin mới. Chẳng hạn, lần đầu tiên có người Việt Nam là 1 trong 9 ứng cử viên Tổng Giám đốc UNESCO. Người đó là ai? Theo báo điện tử Thế giới & Việt Nam: “Ông Phạm Sanh Châu, sinh năm 1961, là một nhà ngoại giao Việt Nam nhiều kinh nghiệm trên lĩnh vực quan hệ đa phương, ngoại giao văn hóa, di sản thế giới… Năm 2016, ông được bổ nhiệm làm Trợ lý Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam, Đặc phái viên của Thủ tướng Chính phủ về các vấn đề UNESCO. Năm 1999-2003, ông là người trẻ nhất được bổ nhiệm làm Đại sứ, Trưởng phái đoàn thường trực Việt Nam bên cạnh UNESCO, đồng thời được cử làm đại diện của Chủ tịch nước tại Cộng đồng Pháp ngữ (2000-2003). Do đó, ông hiểu rõ về UNESCO và có những đóng góp cụ thể vào hoạt động của tổ chức, đặc biệt là các đóng góp mang ý nghĩa lâu dài cho vai trò, vị thế và sự phát triển của UNESCO như soạn thảo Công ước 2003 về di sản văn hóa phi vật thể, Chủ tịch nhóm soạn thảo Công ước 2005 về đa dạng biểu đạt văn hóa”.

Kết quả ứng cử chưa rõ thế nào, nhưng dư luận có nhiều ý kiến khác nhau, khi trong phần thi của ông Sanh, họ nhìn thấy trước mặt ông là chai nước Trà xanh Không độ, Trà Thanh nhiệt Dr Thanh của Tập đoàn nước giải khát Tân Hiệp Phát. Trong khi đó, trước mặt 8 ứng viên còn lại là chai nước Lavie của Nestle Waters.

Tập đoàn Tân Hiệp Phát đã từng nổi đình nổi đám, tai tiếng vì liên quan đến vụ kiện có con ruồi trong chai nước ngọt. Kết quả: người phát hiện bị tống vào tù, ngược lại công ty này bị “gạch đá” tơi bời, dẫn đến sự tẩy chay trên bình diện rộng. Sự việc rõ ràng là vậy. Nào ai thêm bớt làm gì. Thời buổi này, mọi thông tin đã qua đều có thể kiểm chứng rõ ràng. Nếu cần, cứ việc gõ Google là sẽ thấu hiểu nội tình. Vậy hà cớ gì, ông Sanh lại trưng ra sản phẩm của Tân Hiệp Phát trong lúc: “Nghĩ mình phương diện quốc gia/ Quan trên trông xuống người ta trông vào”?

Theo báo Giao thông - Tiếng nói của Bộ Giao thông Vận tải, An ninh Gia thông Quốc gia: “Giải đáp thắc mắc của khá nhiều người vì sao có chai nước của một doanh nghiệp Việt Nam để trên bàn khi ông thực hiện phần thi, ông Châu cho biết: Ông muốn giới thiệu cái gì đó của Việt Nam trong phần thi nhưng khó chọn quá. Đầu tiên ông định chọn áo dài truyền thống nhưng không được phép vì ban tổ chức cho rằng nó sẽ tạo ra ấn tượng quá nổi bật. Cuối cùng ông chọn 2 chai nước trà xanh và trà thanh nhiệt ông mang theo trong suốt chuyến công tác” (ngày 28.4.2017). Liệu chừng câu trả lời này, có thỏa mãn cho mọi người?

Về chiếc áo dài Việt Nam, có lẽ không phải bàn đến nữa. Sáng nay, đọc báo Tuổi Trẻ mới biết đến một thông tin thú vị: “Trong một lần ra Hà Nội, nhà thiết kế Minh Hạnh thấy nhiều người treo những bức tranh rất đẹp, hỏi ra mới hay là của họa sĩ Huế. Minh Hạnh tìm hiểu và nhận thấy Huế có một nền mỹ thuật đặc sắc, từ cung đình đến dân gian, và một vị trí quan trọng trong lịch sử mỹ thuật VN với những cái tên nổi danh từ thời mỹ thuật Đông Dương như họa sư Lê Văn Miến, họa sĩ Tôn Thất Đào. Tiếp đó là một lớp họa sĩ tài hoa như: Đinh Cường, Bửu Chỉ, Hoàng Đăng Nhuận, Trương Bé..., rồi đến Lê Ngọc Thanh - Lê Đức Hải, Võ Xuân Huy, Nguyễn Đăng Sơn... Từ đó, Minh Hạnh nảy ra ý tưởng phải đưa tranh của họa sĩ Huế lên tà áo dài. Ý tưởng này đã nhận được sự hào hứng đồng tình của cả nhà thiết kế lẫn các họa sĩ. Các nhà thiết kế đã đến Huế xem tranh, gặp gỡ các họa sĩ và ra đời 16 “cặp đôi hoàn hảo” họa sĩ - nhà thiết kế với 16 bộ áo dài hội họa Huế rất độc đáo”.

Đưa tranh của các họa sĩ Việt Nam lên tà áo dài, phải thừa nhận rất thông minh. Tinh tế. Từ đây, tác phẩm hội họa lại có thêm một đời sống khác.

Sáng nay, báo Thanh Niên đã in bài thơ Nhớ Đông Ky Sốt - y viết tặng đồng nghiệp Ngô Kinh Luân. Bài thơ này viết tại sảnh cà phê trong Khách sạn Continental vào ngày cận Tết Đinh Dậu (2017). Sở dĩ y vác xác tới đây là do nguyên cớ: Trước đó, có người tự nhận đồng hương Quảng Nam nhưng nghề ngỗng làm gì, thật ra y chẳng rõ lắm, chỉ gặp một lần lúc ra mắt tập sách hồi ký về diễn viên Thương Tín. Hắn ta bảo rằng, có tay giám đốc ngân hàng cấp quốc gia chi nhánh tại TP.HCM mời y viết kịch bản phim 15 phút về hoạt động của ngân hàng này nhân tổng kết cuối năm.

“Bao nhiêu tiền?”, y hỏi. Tay giám đốc trả lời: “Anh yên tâm, thừa sức cho anh tiêu tết”. Người ta đã nói thế, chẳng lẽ y lại hỏi cụ thể nữa sao? Kỳ cục lắm. Có những chương trình này nọ, y nhận lời nhưng khổ nỗi chẳng bao giờ dám hỏi trước thù lao thế nào, có xứng để bỏ công sức ra không? Sau đó, tự nhủ lần sau rút kinh nghiệm, nhưng rồi có “rút” cái quái gì đâu.

Dù cuối năm công việc bề bộn, bận rộn nhưng y cũng tranh thủ đọc mấy trăm trang tài liệu, nắm rõ về hoạt động ngân hàng đó. Lãnh vực này, y không rành rẽ nhưng cũng phải cố gắng thôi. Và sau đó, viết. Theo thỏa thuận, sau khi giao kịch bản, phía ngân hàng trả thù lao. Nào ngờ, khi đã xong xuôi đâu vào đó, tay giám đốc biến mất tiêu. Tổng kết đã xong. Kịch bản đã thực hiện. Tết lại cận kề từng ngày mà nhuận bút lại không thấy trả.

Y nhắn tin đòi, đòi mãi cũng không được, bèn mắng vốn tay môi giới kia. Cuối cùng, tay giám đốc hẹn gặp tại khách sạn trên. Trong lúc ngồi chờ, y viết bài thơ Nhớ Đông Ky Sốt. Nghĩ cho cùng, một kiệt tác tiêu biểu nhất cho tính cách anh hùng mã thượng, hào hiệp nhất mà cũng ngây thơ nhất của nhân loại, với y vẫn là Đông Ky Sốt của văn hào Cervantes (1547-1616). Dù ở gầm trời nào, thời đại nào cũng cần có những chàng Đông Ky Sốt. Câu thơ viết rằng:

Dưỡng chất gì rất cần cho đời sống

Trả lời đi - tôi biết nói thế nào?

Sau nhắm mắt, nhăn mày cùng nhíu trán

Tôi nghĩ rằng cần… ảo tưởng chứ sao?

Thế nhưng khi in, đã thấy biên tập “ảo tưởng” thành “mộng tưởng”.  Cần thiết nhất ở đời, kỳ lạ thay vẫn chính là ảo tưởng đấy thôi. Có như thế con người ta mới hành động hào hiệp, bất vụ lợi bởi nghĩ rằng sự việc phải là thế, dù rằng nó không phải là thế, nhưng rồi người ta vẫn hăm hở lao theo bằng mọi giá. Tinh thần này đáng thương ư? Chẳng phải đâu, đáng kính phục lắm. Họ cứ sống và thể hiện hành động theo suy nghĩ của họ, dù rằng, có thể kẻ khác cho rằng chỉ là sự ảo tưởng. Trong đời sống, ta tỉnh táo, ta lường trước đón sau, ta thừa biết rằng, sự việc ấy là không thể nên ngao ngán buông xuôi, mỏi mệt. Nhưng họ thì không. Những lúc ấy, lúc ngao ngán, chán ngán, với y, rất cần trò chuyện cùng Đông Ky Sốt bởi sự ảo tưởng của họ nhiệt thành quá, hào hứng quá cũng là một cách tiếp năng lượng sống cho mình. Những con người truyền lửa, truyền cảm hứng thời nào cũng có. Nghĩ thế và viết thế.

May mà viết xong bài thơ trước lúc nhận nhuận bút của cái kịch bản chế tiệt này, nếu không, không thể còn chút tẹo tèo teo cảm hứng nào, vì thù lao mà tay giám đốc kia trả không đáng dành thời gian viết một bài báo! Câu chuyện lằng nhằng, không vui, chẳng kể thêm làm gì. Chỉ biết rằng, y thường hay rơi vào trường hợp cà chớn tương tự bởi rất ngại khi đòi hỏi số tiền cụ thể. Mãi đến lúc xong việc, y thường giận y sao ngu lâu thế?

Đọc lại hồi ký của nhiều nhà văn đi trước, mới thấy rằng, ông Phan Khôi là người rạch ròi trong chuyện tiền nong, sòng phẳng. Độc giả nào muốn mua quyển sách của ông, ông cho biết rõ giá bán, giá cước phí chứ không đại khái, qua loa này nọ. Lúc cộng tác, viết cho các báo trong Nam ngoài Bắc cũng rõ ràng về các khoản nhuận bút mà chủ báo phải trả cho ông. Nhà văn Vũ Trọng Phụng cũng thế. Ngày đám cưới, ai tặng quà gì, ông đều ghi chép cẩn trọng trong quyển sổ tay để sau này có dịp trả lại tương xứng, có lần ông bảo, chỗ bạn bè mà tiền bạc xen vào thì mất hết tình bạn. Ngẫm cũng hay.

Sáng nay, vui vui khi đọc trên satus của đồng nghiệp Ngô Kinh Luân. Hay hay. Ngồ ngộ. Bèn há miệng ra cười. Cười rằng: “Mặc dù là nhà thơ nhưng anh Lê Minh Quốc rất đàn ông. Mặc dù rất đàn ông nhưng lại là dân chơi, mặc dù là dân chơi nhưng rất hay buồn, mặc dù rất hay buồn nhưng lại dễ say, mặc dù rất dễ say nhưng lại thường hay uống, mặc dù thường hay uống nhưng lại rất thường nghỉ giữa chừng, mặc dù thường nghỉ giữa chừng nhưng lại rất thích nói to, mặc dù rất thích nói to nhưng lại ưa nghe thì thầm, mặc dù rất ưa nghe thì thầm nhưng lại cô đơn, mặc dù rất cô đơn nhưng lại có nhiều nữ nhân, mặc dù có rất nhiều nữ nhân nhưng lại là nhà thơ…”.

Câu cuối kết lại bằng dòng chữ đột ngột, tréo ngoe, thế mới biết ấy cũng là một thủ pháp gây cười lạc quan. Và thêm rằng, còn nhớ đến những câu thơ hắn ta đã viết, thích hơn cả những bài thơ lâu nay đã “vịnh” về y: “Phong trần nhưng vẫn mặc quần/ Thư sinh dẫu đã cởi trần từ lâu/ Đời vui chấp gì nông sâu/ Tuổi chơi mây trắng ngang đầu cứ bay/ Tàn đêm rồi lại đến ngày/ Để trong đơn lẻ bàn tay rất buồn”.

Có bao giờ, con người ta xòe bàn tay ra và tự hỏi: Năm tháng đã đi qua, tuổi đời một chồng chất, ham hố đã nhiều, hỷ nộ đã bưa… vậy cuối cùng còn giữ được gì trong tay? Hay chỉ là: “Từng ngón ngắn, ngón dài trên bàn tay năm ngón/ Ngẫm tháng ngày cũng từa tựa thế thôi/ Chẳng mới mẻ cũng chẳng gì cũ rích/ Nhịp đồng hồ cứ gõ nhịp buông xuôi”.

Có thật thế không hay lại là gì khác?
 

L.M.Q

Chia sẻ liên kết này...

 
 

LÊ MINH QUỐC: Nhật ký 28.4.2017

PDF.InEmail



lat-leo-tieng-viet-bia-gay-2-1

 

Quái quỷ thật, đọc Truyện Kiều, luôn có cảm giác như thi hào Nguyễn Du mới vừa viết chưa ráo mực. Còn tươi roi rói từng nét chữ. Cách nói ấy, cách diễn đạt ấy không khác gì thời buổi này. Điều này chứng tỏ từ mấy trăm năm trước, tiếng Việt đã hoàn thiện, đủ sức chuyển tải mọi cung bậc tình cảm, mọi nỗi lòng trắc ẩn, mọi cảm xúc chi li, tinh tế, vi diệu từ chân tơ kẽ tóc, không thua kém bất kỳ ngôn ngữ nào.

Lúc rảnh rỗi, một trong những cái thú của y vẫn là đọc lại các bản Truyện Kiều đã sưu tập được, để so sách cũng từ ấy, chữ ấy các nhà nghiên cứu đã giải thích ra làm sao. Âu cũng là một cách học lại tiếng Việt. Nói rộng, lúc đọc thơ cũng là một cách thẩm thấu, tìm hiểu lại tiếng Việt một lần, nhiều lần nữa. Mỗi tác giả thơ, bằng tài năng, họ sẽ đem lại cho ta một sự sung sướng, hào hứng khiến ta ngạc nhiên về cách sử dụng tiếng mẹ đẻ đã nhuần nhuyễn đến cỡ nào. Thử đọc bài thơ này, ai biết rằng, tác giả đã viết cách đây bao nhiêu năm?

Cái túng xem ra đệ nhất ông,

Có ai là bậc thứ nhì không?

Gió trăng kho sẵn tiêu không hết,

Ngày tháng vần xoay mãi chẳng cùng.

Một bộ áo tàu coi cũng "hổ",

Ba gian nhà khách chạm thời "long".

Nhà vua nếu mở khoa thi túng,

Tất đỗ khôi nguyên chiếm bảng rồng.

Viết về cái túng thiếu, nghèo khó nhưng xem ra lạc quan lắm. Bài thơ này đọc là hiểu, không cần giải thích gì thêm. Có điều cần lưu ý ở cặp “luận” là chơi chữ do đồng âm mà có. “Hổ” là uy nghi, danh giá, “bảng hổ đề tên” là công thành danh toại, học hành đỗ đạt; thế nhưng trong ngữ cảnh trên còn có thể hiểu là xấu hổ, thành ngữ có câu: “Chó gầy hổ mặt người nuôi”.

À, ca dao có bài hay hay quá, sao bây giờ mới biết đến? “Chó gầy hổ mặt người nuôi/ Tôi gầy, hổ mặt chúa tôi chăng là/ Chúa tôi mang tiếng chúa nhà/ Mượn được đứa ở khéo là đành hanh/ Rạng ngày nấu cá mè ranh/ Chúa ăn hết nạc, để dành xương cho/ Chúa tham, chúa lại hay lo/ Đêm nằm cắt việc ra cho mà làm/ Chúa bà là chúa ăn tham/ Đồng quà tấm bánh, cất luôn trong buồng/ Ăn nhiều chết rục, chết chương/ Chẳng nhớ thằng ở, chẳng thương con đòi/ Ba năm được cái khố sồi/ Chiều ngang một tấc, chiều dài năm gang”. Bài ca dao này xuất phát từ miền Bắc, nếu xét về chữ nghĩa. Từ “chúa” ở đây hoàn toàn không liên quan gì đến vua chúa, đơn giản chỉ là chủ/ông (bà) chủ, “Ăn cơm chúa, múa tối ngày”; “Ngây ngô như chúa tàu nghe kèn”… Hãy dừng lại với từ “khố”, lập tức nhớ đến câu: Khố rách áo ôm; Con đóng khố, bố ở truồng; Bòn nơi khố bện, đãi nơi quần hồng; Anh khố son bòn anh khố nâu… Vậy khố sồi là gì? Là khố được dệt bằng tơ gốc, mặt sù sì, xấu xí, rẻ tiền là lẽ tất nhiên.

Ngày xưa, nhìn trang phục, có thể từ cái khố đã nhận ra người Việt. Nay, lạ thay, nay vải vóc, tơ lụa nhiều mặt hàng tinh xảo, đa dạng hơn nhưng chắc gì cách thiết kế/may đã phản ánh được trang phục của người Việt? Nói như thế, vì qua thông tin báo chí mới biết rằng, xin tóm tắt: Sắp đến đây Việt Nam sẽ là nước chủ nhà luân phiên của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á -  Thái Bình Dương (APEC 2017). Vậy các nguyên thủ dự APEC sẽ mặc theo mẫu mã  thế nào? Trả lời câu hỏi này, chắc chắn Bộ VH-TT-DL từ nhiều tháng nay đã lao tâm khổ tứ để trình mẫu trang phục lên Ủy ban APEC. Kết quả ra làm sao?

Như đã biết trước đây, năm 2006, mẫu áo dài thời trang của nhà thiết kế Minh Hạnh được chọn. Nay vì sao thay đổi? Do không có thông tin nên y chỉ dám “dựa cột mà nghe”, chỉ biết, mẫu thiết kế mới vẫn chưa được thông qua vì nó quá giống trang phục Indonesia! Hóa ra, từng tự hào là đã sáng chế chiếc áo dài, và chính chiếc áo dài đã trở thành “quốc hồn quốc túy”, tha hồ tung bay trong thơ ca nhạc họa, thậm chí hiên ngang đi vào Từ điển Oxford nhưng thế nào là chiếc áo dài đúng nhất nhất với bản sắc văn hóa của người Việt? Câu trả lời vẫn còn gian nan lắm.

Vừa thoáng nghĩ đến đây, bỗng giật mình, vì đã lạc đề quá xa. Xa lắm rồi đấy nhé. Đang bàn về từ “hổ” lại nhảy một phát qua chiếc áo dài, thế không lạc là gì? Đúng lắm. Thành ngữ có câu: “Lạc đàn nắm đuôi chó, lạc ngõ nắm đuôi trâu”, với trường hợp này cách tốt nhất vẫn là nắm lấy bài thơ trên. Vâng, câu kế tiếp là gì nhỉ? “Ba gian nhà khách chạm thời “long”… Long là rồng, là biểu tượng tôn vua, quyền quý, sang trọng nhưng long cũng là lỏng, rời ra, lung lay, “Gái không chồng như phản gỗ long đanh”, “Răng long, tóc bạc” v.v… Long là rồng, không hề sai nhưng rồng trong tư thế nào ắt được nhiều người thích nhìn, ngắm nhất? Có phải là lúc “rồng lộn”?

Qua hai câu thơ vừa dẫn chứng, dễ dàng nhận ra rằng sự đồng âm trong là một nét tiêu biểu của tiếng Việt. Sự biến hóa thiên hình vạn trạng của tiếng Việt cũng từ đó mà ra. Quyển sách khảo cứu Lắt léo tiếng Việt của y phần lớn là khai thác, phân tích các từ đồng âm. Và trước lúc đưa đi nhà in, kịp thời có mấy câu thơ ngẫu hứng. Thơ rằng:

Lắt léo lượn lờ lên lấp lóa

Tiếng ta thanh thoát thiết tha thương

Chọn chữ chắt chiu chan chứa chữ

Thắm thiết tình ta thấy tỏ tường


Văn Việt vỗ về vương với vấn

Chống chèo chững chạc chớ choảng, choang

Chằng chịt, chung chạ, chừ, chặt chịa

Vướng víu vòng vo vẫn vững vàng


Ngữ nghĩa - nhìn nghiêng, nhoài ngó ngửa

Đỉnh đạc đã đời đó đến đến đây

Lung linh, lúng liếng lên lả lướt

Nâng niu, niềm nở nước Nam này


Dịu dàng, day dứt dùng da diết

Nặng nợ ngàn năm núi níu non

Hồn Nước nằm trong hồn tiếng Việt

Tiếng ta tự tại tới trường tồn

 Thời buổi này, còn có mấy ai kiên nhẫn đọc thơ nữa không? Một tập thơ in ra khó có thể xếp vào hạng “sách bán chạy”. In rất hạn chế. Nhiều tờ báo đã bỏ hẵn chuyên mục thơ. Vì lẽ đó nhiều người tìm cách tiếp cận bạn đọc qua các trang mạng xã hội, có nhiều người đọc hơn. Ừ, cứ cho là vậy nhưng đừng quên rằng tiếp cận từ văn bản in và lướt web là hai thao tác khác nhau lắm.

Người đọc trên mạng đối mặt với quá nhiều thông tin. Thông tin cuồn cuộn như mưa nguồn thác lũ đủ mọi đề tài, hình thức, “hầm bà lằng xắn cấu”. Do đó, người đọc dễ dàng bị cuốn theo, họ khó có thể nhẩn nha, bình tâm suy nghĩ, ngẫm ngợi từng chữ, từng từ, từng câu mà các nhà thơ đã chọn lọc chu đáo, dù chỉ là một dấu chấm, phết, một dấu hỏi, ngã… Cũng bài thơ đó, đọc lần một thấy bình thường, lạ thay, đọc lại nhiều lần lại có một cảm nhận khác. Bài thơ xuất hiện trên trang mạng xã hội chẳng hạn, không cho phép người đọc có được điều kiện ấy, bởi lẽ như đã nói, có quá nhiều thông tin đang phơi bày trước mắt, làm sao họ có thể dừng lâu, nghiền ngẫm với một câu chữ trong bài thơ đó. Đọc nhanh, đọc loáng qua để rồi còn đọc qua cái khác nữa. Vì lẽ đó, cách thể hiện câu chữ trên Facebook cũng khác, phải đáp ứng nhu cầu lựa chọn thông tin trong một rùng thông tin mà người đọc đang tiếp cận.

Không phải ngẫu nhiên, chuyện này đã xẩy ra. Chuyện gì? Sáng hôm qua, đi ăn sáng cùng thói quen cúi mặt vào tờ báo. Và đọc ngấu nghiến bản tin Đưa hành văn Facebook vào dạy tại đại học: “Trường đại học Delhi (Ấn Độ) sắp tới sẽ mở khóa dạy cách hành văn trên Facebook cho sinh viên ngành văn chương Anh. Theo Đài BBC dẫn lời Giáo sư Christel Devadawson, trưởng khoa văn chương Anh thuộc đại học trên, học cách viết dòng trạng thái trên trang Facebook sẽ là một phần của khóa học nâng cao kỹ năng nghề nghiệp cho sinh viên.

Tờ The Hindustan Times cho hay ở Ấn Độ, phương tiện truyền thông xã hội có thể là bệ phóng giúp một nhà văn đầy tham vọng trở nên nổi tiếng, giúp họ dễ dàng tiếp cận lượng lớn độc giả hoặc thậm chí tìm được một nhà xuất bản.

Một chuyên gia khác tại Đại học Delhi giải thích thêm với Hãng tin Press Trust of India rằng: “Viết văn không nhất thiết là viết những cuốn sách nặng ký hoặc những tiểu thuyết khoa học giả tưởng lớn lao. Viết văn cũng bao gồm viết blog, viết thư hoặc cả những dòng trạng thái trên Facebook”. Ban giám hiệu Trường đại học Delhi sẽ đưa ra quyết định cuối cùng sau khi lấy ý kiến của dư luận về vấn đề trên, theo tạp chí India Today” (Báo Thanh Niên ngày 27.4.2017).

Về chuyện này, mà thôi, không bàn đến nữa. Chỉ lơ mơ ghi lại cái đề thi môn Văn khối 12 của Trường THPT Thủ Thiêm như sau: “Do được sáng tạo trong môi trường ảo, thậm chí nặc danh nên nhiều “ngôn ngữ mạng” trở nên vô trách nhiệm, vô lương tâm và vô văn hóa”. Có ai cãi gì không? Khoan đã, hãy nghe đồng nghiệp Minh Nhật có ý kiến: “Trong một đề thi văn, việc dẫn nguồn ngữ liệu là rất quan trọng nhằm xác định tính chính xác và chuẩn mực của thông tin,  nhưng trong buổi họp thống nhất đáp án, giáo viên đã hỏi về nguồn trích, tổ trưởng môn Văn của trường THPT không thể trả lời” (Báo Phụ Nữ TP.HCM số ra ngày 28.4.2017). Ấy là chưa nói về câu văn mơ hồ, thậm chí vô nghĩa. Thì ra, cái tội  nghiệp nhất vẫn là các cô cậu học sinh.

Mới đây, khi giao lưu ở Hội sách Hải Châu đã có cô nữ sinh thẳng thằn cho biết là không thích học môn Văn. Lỗi đó do đâu? Chẳng lẽ ngồi đây phân tích này nọ ư? Thôi đi, tớ xin can. Vậy thì hãy trở lại với bài thơ có câu: “Một bộ áo tàu coi cũng "hổ"/ Ba gian nhà khách chạm thời "long". Thử hỏi tác giả là ai? Xin thưa của Vũ Duy Thanh (1806-1859), người Ninh Bình.

Trong quyển Ninh Bình - Một vùng sơn thủy hữu tình (NXB Trẻ - 2007) nhà nghiên cứu Lã Đăng Bật có kể giai thoại thời Vũ Duy Thanh còn bé: Lần nọ Quan phủ Yên Khánh đi chợ Chàng (nay thuộc xã Khánh Cư, Yên Khánh) gặp Vũ Duy Thanh, muốn thử tài liền ra về đối: “Đi một thôi, đến chợ Chàng, vắt chân ngóe, ăn thịt ếch, có trả tiền, thế mới ương”. Vũ Duy Thanh hiểu rằng vế đối toàn các con vật: chẫu chàng, ngóe, ếch, ễnh ương và có hàm ý giễu cợt liền đối ngay: “Học Nam Kinh, thi trường phượng, đỗ bảng rồng, làm quận công, cuốc lấy bạc, nhanh như cắt”. Vế đối không chỉ có các con vật: phượng, rồng, công, cuốc, cắt mà còn hàm ý quan phủ ăn tiền của dân nhanh như cắt" (trang 399).

Con người thế nào, thơ văn thế ấy, khó có thể che giấu. Bài thơ thất ngôn bát cú nêu trên đã phản ánh đúng suy nghĩ của Vũ Duy Thanh, chứ nào phải uốn éo chữ nghĩa. Bằng chứng rằng, Khi giữ chức Tế tửu Quốc tử giám, ông được vua Tự Đức ban khen, có lần nhà vua hỏi: “Trẫm muốn ban chức cho khanh, khanh muốn chọn chức nào?”. Ông từ chối: “Được chuyên về rèn luyện nhân tài cho quốc gia, với thần như thế đã là thỏa nguyện”. Rõ ràng chọn lấy công việc đúng với sở trường, chứ không vì việc làm ấy đem lại đồng tiền nhiều hay ít khiến mình giàu hay nghèo, còn là quan niệm vui sống của người Việt.

Gió trăng kho sẵn tiêu không hết

Ngày tháng vần xoay mãi chẳng cùng.

L.M.Q

Chia sẻ liên kết này...

 
 

LÊ MINH QUỐC: Nhật ký 26.4.2017

PDF.InEmail


chu-hoang-tu-1-R

 

“Một con ong chết.

Nắng xế qua triền cửa sổ.

Mùa hè đổi hướng.

Cummings chết: tôi không buồn. Hemingway, Blaise Cendrars, Hermann Hesse, Faulkner chết, tôi không buồn. Một con ong chết: tôi buồn lắm”.

Thuở học lớp 10 A2 tại Trường Phan Châu Trinh (Đà Nẵng), đọc câu văn này, y không thể lý giải tại sao Phạm Công Thiện lại có tâm trạng kỳ lạ đến thế. Không thể hiểu nổi. Quyển sách hay nhất của ông, theo y, chỉ có thể là Ý thức mới trong văn nghệ và triết học. Không phải bản in đầu tiên. Phải là bản in năm 1970 của NXB An Tiêm, trang trong có in thêm dòng chữ “Luận về ý thức mới sau mười năm lang bạt”. Sau 10 năm, tác giả có ghi chú, bổ sung thêm một nhiều đoạn, thỉnh thoảng in ital chèn giữa các trang đã viết. Những quyển viết khác của ông có đươc sự uyên bác, sâu sắc triết lý nhưng câu văn không bay bướm, thơ mộng như quyển trên. Chẳng hạn, một câu tầm thường, ai viết cũng được nhưng đọc một lần lại khó quên:

“Nha Trang, tháng 6 năm 1963.

Huy,

Suốt đời tôi chắc chắn không bao giờ tôi quên được đôi mắt ướt lệ của một nàng ca sĩ mà chúng mình đã nhìn thấy vào một đêm mưa tầm tã trong một phòng trà mờ tối ở Saigon”.

Sao lại không quên? Sự ám ảnh không cùng ấy, từ lẽ gì? Câu văn 40 từ không bị ngắt quãng bởi dấu chấm, dấu phẩy, đọc lên có cảm như đang nghe môt câu nói vội, nói liền mạch, không dừng lại như sợ ai cướp mất. Mà cũng có thể do tâm trạng nôn nóng, vội vã, phải nói ngay tâm sự thầm kín trong lòng vì đang cần sự sẻ chia tin cậy.

Hôm giao lưu mới đây, tại Hội sách Hải Châu, trả lời câu hỏi của bạn đọc, y có nhắc đến nhà văn Lâm Ngữ Đường, đại khái, lúc trẻ đọc sách như nhìn trăng qua kẽ lá, lớn tuổi đọc sách như ngắm trăng ngoài sân, tuổi già đọc sách như thưởng trăng trên sân thượng. Nay cũng câu văn trên, y vỡ lẽ ra rằng, Phạm Công Thiện lại “buồn lắm” khi một con ong chết, không quên được “đôi mắt ướt lệ” hẳn phải có nguyên cớ của nó. Chỉ ông mới thấu rõ ngọn ngành.

Và nay, với y, có lẽ rất khó quên ánh mắt nhìn và giọng nói ấy.

Rằng, đã từ lâu lắm rồi, y có quen với một người cháu bấy giờ đang là sinh viên, tất nhiên không biết mặt. Ngày nọ, cô báo tin đã ra trường và tìm được việc làm. Từ quê ở Quảng Nam ra Đà Nẵng làm việc, hẳn thu nhập tốt. Bèn gửi lời chúc mừng bằng cách gửi tặng bức tranh do y vẽ. Giao lưu tại Hải Châu lần đầu tiên (2015), cô đi một mình; lần thứ 2, cô đi với chồng vừa cưới. Và bây giờ, gặp nhau, cô bảo: “Cháu đi 2 người đây”. “Ủa, chồng đâu?”. Cô trả lời: “Ảnh bận việc”. Vậy, chỉ 1 chứ sao lại 2? Ngạc nhiên quá. Cô nói khẽ: “Cháu vừa có bầu”. Phải tin cậy, thân thiết lắm một bạn đọc mới thốt ra lời tâm sự đó. Tự nhiên cảm động và thấy vui. Vì lẽ đó, bó hoa tươi thắm của ban tổ chức trao tặng cho nhà văn đã giao lưu cùng bạn đọc, y tặng lại cho cô và không quên chúc mừng: “Mẹ tròn con vuông”.

Làm sao có thể quên những lần ra mắt sách ở Đà Nẵng, cô luôn có mặt; sách của y đã in cô đều tìm mua; thỉnh thoảng lại hỏi như một cách nhắc nhở: “Chú Q sắp in sách mới chưa?”. Với nhà văn, có thể chỉ một hai tình huống đơn giản như thế, đã lấy làm vui. Và cũng có thể, đó là lời động viên để họ tiếp tục bền bĩ cùng trang viết.

Ông Duyên Anh, một nhà văn nổi tiếng trước năm 1975 tại miền Nam,  viết nhiều, lời khen tặng cũng nhiều. Thế nhưng chỉ một lời khen đã khiến ông nhớ mãi. Rằng, thuở mới vào nghề, ông có viết truyện ngắn Con sáo của em tôi và được chọn in. “Nhờ truyện ngắn Con sáo của em tôi mà một số độc giả biết đến tôi và dành cho tôi nhiều cảm tình. Lần đầu tiên tôi nhận được bức thư của độc giả. Bức thư không một lời “ái mộ” chỉ vỏn vẹn một dòng: “Ông Duyên Anh, tôi bắt đền ông đấy, vì Con sáo của em tôi mà Tết năm nay tôi buồn muốn khóc”. Dòng chữ trách móc đó, tôi giữ thật kỹ. Thuở ban đầu mà. Bây giờ nhận được thư độc giả, tôi đọc vẫn còn xao xuyến nhưng không thể xao xuyến như thuở ban đầu”, Duyên Anh kể lại trong hồi ký.

Thuở còn sống, những lúc vui vẽ, hào hứng, họa sĩ Ớt thường khoe lại niềm sung sướng, hạnh phúc của một đời cầm bút. Rằng, dịp Tết về quê, bao giờ anh cũng nhận được câu hỏi của thân sinh: “Chữ ở đâu mà ngày nào con cũng viết được?”. Sự ngạc nhiên của người cha, đối với anh không một lời khen nào có thể sánh bằng. Nhà văn Sơn Nam cũng tương tự, khi sách in ra: “Tôi gửi một quyển về cho bác Hai tôi, ông không biết đọc chữ Hán, chữ Quốc ngữ gì cả, nhờ đứa cháu ngoại đọc lại, năm ấy bác đã khoảng 90 tuổi. Đứa cháu ấy viết lá thư ngắn gửi lên Sài Gòn, tóm tắt ý kiến của bác tôi mà tôi vô cùng trân trọng: “Thằng này nói dóc nghe được quá. Nói dóc mà có căn cứ”. Phải rồi, truyện ngắn, truyện kể gì gì đó đều là loại hư cấu. Nhưng hư cấu phải có căn. Có căn tức là mang cốt lõi hiện thực. Lời nhận xét của bác Hai khiến tôi hãnh diện với thâm tâm mình”.

Với y, mẹ y không biết chữ, chỉ mới thoát nạn mù chữ thời “Chín năm” kháng chiến, vì thế, những gì y đã viết, bà cụ không thể biết rõ. Thế nhưng, lạ thay, lúc y ngồi làm việc cùng chữ nghĩa thì bà cụ tôn trọng tuyệt đối, không khác gì một tín đồ khi nhìn thấy nhà sư đang tham thiền nhập định. Những lúc ấy, bà cụ đi đứng khẽ khàng, hoặc rón rén bước xuống nhà. Những gì y đã viết, dù chỉ con chữ nhì nhằng, lẳng nhẳng, dù chỉ là giấy bỏ đi nhưng đã có chữ của con, bà cụ lại xếp cẩn thận, ve vuốt thẳng thớm. Chắc chắn trong đời y, trước đây, bây giờ và sau này nữa sẽ không có một ai yêu thương, quan tâm đến những gì đã viết bằng tấm lòng của mẹ. Hạnh phúc và niềm sung sướng này, không gì có thể sánh nổi.

Tùy mỗi nhà văn, ai cũng có hạnh phúc và niềm sung sướng đó, và chính điều đó, buộc họ phải có ý thức, tự điều chỉnh lúc cầm bút.

Lâu nay, y từng khoác lác, hênh hoang là đã có nhiều sách. Thật ra một quyển sách mà y quý nhất lại là một bản chép tay. Ngày 23.7.1977, y đi bộ đội đóng quân tại Trung đoàn pháo cao xạ 573 ở Tam Kỳ. Nơi này, y chỉ tạm trú vỏn vẹn dăm tháng trong thời gian huấn luyện tân binh, rồi chuyển qua K. Vậy mà nay đã là một địa danh khó có thể quên. Mới đây, nhớ quá, bèn viết rằng:

Kỳ duyên, kỳ cục, quá kỳ

Bất kỳ đâu cũng Tam Kỳ, lạ chưa?

Thấy trong vạt nắng sợi mưa

Đan xen từng giọt: “Ngày xưa, Tam Kỳ”


Ngày xưa, từ thuở xuân thì

Dép râu, áo lính đang kỳ thư sinh

Mịt mù bụi đỏ trường chinh

Râu ria chớm mọc tân binh thao trường

Tam Kỳ neo giữ yêu thương

Bất kỳ đâu cũng kỳ hương dịu kỳ

Một kỳ tôi dặn chân đi

Kỳ tâm thăm lại Tam Kỳ, nhớ chưa?

Thơ viết tặng, nhắn nhủ đồng đội, cựu chiến binh Võ Đình Chiến nhưng thật ra dành cho chính y. Sở dĩ nhớ, còn vì một phần, tại đây, ngày nọ, y đã nhận được món quà của cô giáo dạy Văn gửi tặng. Hồi hộp, náo nức mở ra xem, đó là quyển sổ tay đã nắn nót chép lại, kể cả tranh minh họa trong tác phẩm Hoàng tử bé (Le Petit Prince) xuất bản năm 1943 của nhà văn Antoine de Saint-Exupéry. Quyển sổ tay đã theo y đi hết một chặng đường chiến binh. Hơn 5 năm chứ ít ỏi gì. Nay có những trang đã nhòe mực, có chỗ không đọc được nữa nhưng kỷ niệm vẫn tinh khôi như nắng ngọt, thanh khiết đầu mùa.

Chiều nay, lật ra xem lần nữa, lại thấy y có viết đoản văn vào lúc “gần Noel 1982”, tức lúc đang đóng quân tại Anglungveng - khu đông bắc Kampuchia: “Tình cờ, một buổi chiều nào đó. Trời lạnh, mây ảm đạm chập chờn xuống quanh đây. Dường như là sương khói. Dường như là mong manh. Anh lục lại ba lô thấy một quyển sổ. Anh nâng niu. Và đọc. Chữ nhòe. Chữ còn. Chữ mất. Anh đọc chợt nghe hồn lạnh. Tay run run. Và buổi chiều vọng về dư âm. Và sương khói.

Đó là kỷ niệm. Những viên phấn. Những chiếc lá. Những bóng chiều vàng úa ngã trên sân cỏ. Làm sao nhặt lại để cất giữ trong ngăn ký ức? Anh bàng hoàng sửng sốt. Trái tim đập nhịp như con ngựa già gõ móng trong đêm khuya thản thốt. Saint-Exupéry ở một chỗ nào? Cô giáo ở một chỗ nào? Dư âm bây giờ là tiếng khóc của trẻ thơ đói sữa, Những gót giày lang thang đi trong vô cùng. Chẳng biết mình sẽ về đâu. Bóng ngã về chiều đè nặng tậm hồn tôi đến nghẹt thở. Tuyệt vọng”.

Ông Lâm Ngữ Đường nói đúng lắm. Đọc Hoàng tử bé lúc này, tại Sài Gòn bình yên, hoa mộng thế này, làm sao có được cảm xúc như lúc đang ở chiến trường giữa tiếng súng nổ ì ầm, chết chóc từng ngày?

Mà này, tại sao chiều nay, lại nhớ đến quyển Hoàng tử bé. Thưa, chỉ vì rằng, vừa đọc trên báo Tuổi Trẻ ngày 21.4.2017 có in thông tin Hoàng tử bé được dịch nhiều nhất sau kinh Thánh - dịch từ báo Le Figaro:

“Theo Tổ chức Fondation Antoine de Saint-Exupéry, kiệt tác Hoàng tử bé (Le petit prince) của nhà văn Pháp vừa trở thành quyển sách được dịch nhiều nhất trên thế giới sau kinh Thánh nhờ bản dịch sang tiếng Hassanya vào đầu tháng 4-2017. Hassanya là một phương ngữ Ả Rập được sử dụng tại Mauritania, tây Sahara, nam Morocco, sa mạc Algeria, Senegal, bắc Mali, bắc Niger và đặc biệt tại thành phố Tarfaya (Morocco). Đây là nơi Saint-Exupéry (1900-1944) viết tiểu thuyết đầu tay Courrier Sud (Thư miền nam).  

Bầu trời xanh với ánh nắng rực rỡ và bãi cát vàng mênh mông của hoang mạc Tarfaya cũng là nguồn cảm hứng cho những minh họa của Saint-Exupéry trong Hoàng tử bé.

 Là ngoại ngữ thứ 300 chuyển tải tác phẩm Hoàng tử bé, tiếng Hassanya góp phần giúp Saint-Exupéry thực hiện ý tưởng mà ông ấp ủ: “Nghề đẹp nhất của con người là kết nối mọi người”.

Thích nhất câu kết của bài báo này. Quá hay. Thông điệp ấy là sứ mệnh của mỗi nhà văn đấy thôi. Những gì đã viết, đã in, bây giờ và mai sau nữa, bạn đọc có tìm ra một thông điệp gì mà nhà văn đã gửi gắm hay không? Câu hỏi đó không chỉ là chuyện chữ nghĩa nằm trong Sổ tay nhà văn, còn là niềm hy vọng cuối cùng của những ai thật sự sống bằng nghề cầm bút.

“Bất tri tam bách dư niên hậu/ Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như” của Nguyễn Du là nằm trong ý nghĩa đó. Bậc thi sĩ thượng thừa quan tâm, đau đáu vẫn là đời sau có hiểu thông điệp cùa mình đã gửi gắm trong tác phẩm, chứ không phải vì có ai nhớ đến cái tên/ cái danh của mình đâu. Nếu chỉ vì thế, sức mấy Nguyễn Du toàn tâm toàn ý đạt đến bút lực tầm cỡ vô tiền khoáng hậu: “dụng tâm đã khổ, tự sự đã khéo, tả tình đã hệt, đàm tình đã thiết, nếu không phải có con mắt trông thấu cả sáu cõi, tấm lòng nghĩ suốt cả nghìn đời thì tài nào có cái bút lực ấy” (Mộng Liên Đường). Bút lực phi thường ấy, Nguyễn Du đã gửi cho đời sau thông điệp gì?

Mà này, chiều nay, nhắc lại Hoàng tử bé chỉ vì lý do như trên thôi ư? Còn gì nữa không? Còn chứ, vẫn chính là: "không bao giờ tôi quên được đôi mắt ướt lệ" và “Một con ong chết: tôi buồn lắm”.

L.M.Q

Chia sẻ liên kết này...

 
 

Trang 1 trong tổng số 47

298
trinhduyson